Met een verkeersvliegerlicentie alleen mag je nog geen Boeing 737 of Airbus A320 vliegen. Daarvoor heb je een type rating nodig: een bevoegdheid voor precies dat vliegtuigtype. Onder de Europese regels in Part-FCL mag je alleen als vlieger optreden met een geldige en passende klasse- of typebevoegdverklaring, op een klein aantal uitzonderingen na zoals het ontvangen van vlieginstructie of het afleggen van een skill test 1. Deze gids legt uit wat je vooraf moet hebben, hoe de opleiding verloopt en wie er betaalt.

Wat een type rating is

Een type rating staat op je licentie en geldt voor het vliegtuigtype dat erin staat. Welke toestellen onder één rating vallen, staat in de EASA-lijst van klasse- en typebevoegdverklaringen 1. Overstappen naar een variant binnen dezelfde rating vraagt differences training of familiarisatie. Wie een variant twee jaar niet heeft gevlogen na de training voor die variant, moet opnieuw differences training volgen of een proficiency check doen, behalve bij types en varianten binnen de SEP- en TMG-klassen 2.

Airwork heeft per type theorievragen, bijvoorbeeld Boeing 737-800 en Airbus A320, voor wie zich op de kennis van een toestel wil voorbereiden.

Wat je vooraf moet hebben

Voor je eerste type rating op een meerpilotenvliegtuig gelden voor de start van de cursus deze eisen uit FCL.720.A: minstens 70 uur als gezagvoerder op vliegtuigen, een meermotorige instrumentbevoegdverklaring die je hebt of hebt gehad, geslaagd zijn voor de ATPL-theorie, een MCC-cursus (tenzij je die combineert met de type rating of aan een van de uitzonderingen voldoet) en de advanced UPRT-cursus uit FCL.745.A, op een paar uitzonderingen na 34. Studenten op een MPL-opleiding hoeven niet vooraf aan deze lijst te voldoen, omdat de type rating in hun opleiding zit 3. Staat het in de operational suitability data van het type anders, dan gaan die gegevens voor 3.

Hoe je tot die startpositie komt, lees je in de eisen om verkeersvlieger te worden en op de pagina piloot worden.

Theorie, simulator en skill test

De opleiding vindt plaats bij een approved training organisation (ATO) en de verplichte trainingselementen uit de operational suitability data van het type bevatten 5. Voor een meerpilotenvliegtuig leg je een schriftelijk theorie-examen af met minstens 100 meerkeuzevragen 5. Daarna volgt de skill test volgens Appendix 9 5. Die moet je halen binnen zes maanden na de start van de cursus en binnen zes maanden voor de aanvraag van de rating 5.

Het vliegende deel gebeurt grotendeels in een full flight simulator, een FFS. Transavia beschrijft die fase in zijn pilotenopleiding als de advanced phase: ongeveer twee maanden in de simulator, afgesloten met een aircraft training, waarbij je met instructeurs starts en landingen maakt op een echte Airbus A320neo 6.

Ben je al ervaren op een meerpilotentoestel, dan kan een zero flight time-cursus (ZFTT) in de simulator volstaan. FCL.730.A eist daarvoor minstens 1.500 vlieguren of 250 sectors bij een FFS van niveau C, of 500 uur of 100 sectors bij een FFS van niveau D, op een meerpilotenjet of turboprop van de voorgeschreven klasse, met aparte eisen voor cruise relief co-pilots 7. Bij een overstap tussen turboprop en jet is extra simulatortraining verplicht 7. Wie zo'n ZFTT-rating krijgt, begint binnen 21 dagen na de skill test (of na passende training van de maatschappij) aan LIFUS. In die 21 dagen maakt de vlieger ook zes starts en landingen in een trainingsapparaat onder toezicht van een type rating instructor, tenzij de operational suitability data daar minder voor vastleggen. De eerste vier starts en landingen van LIFUS vinden plaats op het echte toestel met een type rating instructor op de andere stoel 8.

Base training, LIFUS en de line check

Na de skill test ben je nog niet klaar. Bij een commerciële maatschappij volgt de operator conversion course 8. Vóór de eerste lijnvluchten moet je de operator proficiency check en de veiligheidstraining hebben afgerond, daarna vlieg je onder supervisie, bekend als LIFUS (line flying under supervision). Je sluit af met een line check 8. Hoeveel uren LIFUS je krijgt, staat in het operations manual van de maatschappij en hangt af van je eerdere ervaring 8. Tijdens die conversie horen volgens de EASA-richtlijn minstens drie starts en landingen op het echte toestel bij de training, tenzij de type rating in een trainingsapparaat is gevolgd dat voor ZFTT is goedgekeurd 8. Dat deel heet vaak base training. Transavia meldt voor zijn opleiding een line training van gemiddeld zes weken 6.

Geldigheid en verlengen

Een type rating is één jaar geldig 9. Voor verlenging doe je binnen de laatste drie maanden voor de vervaldatum een proficiency check en vlieg je tijdens de geldigheid minstens tien route sectors op het type, of één sector met een examinator 10. Wie bij een commerciële maatschappij de operator proficiency check combineert met de proficiency check voor verlenging, is vrijgesteld van die sector-eis 10. Een maatschappij met evidence-based training kan de proficiency check vervangen door een EBT-beoordeling 10. Doe je de check eerder dan die drie maanden, dan loopt de nieuwe geldigheid vanaf de datum van de check 9.

Is de rating verlopen, dan bepaalt een assessment bij een ATO of een maatschappij met goedgekeurde EBT-training of je refresher training nodig hebt, gevolgd door een proficiency check 9. In Nederland kan een instructeur of examinator de nieuwe vervaldatum op je licentie zetten. Dat kost niets. CAA NL, onderdeel van de ILT, verwerkt zo'n melding volgens de eigen site in ongeveer 30 werkdagen 11. Zonder die aantekening doe je de aanvraag online en betaal je 141 euro. De ILT waarschuwt dan voor langere verwerkingstijden 11. Ben je Belgisch, dan is DGLV je bevoegde autoriteit onder dezelfde Part-FCL-regels.

Wie betaalt: KLM, Transavia en TUI

Part-FCL regelt wat je moet doen, niet wie betaalt. Dat verschilt per maatschappij en per instroomroute.

Transavia schrijft bij zijn Airline Pilot Program dat de deelnemer 65.000 euro betaalt, tegenover een gemiddelde opleiding van ongeveer 120.000 euro. De kosten voor type rating, aircraft training en meer zijn volgens Transavia voor de maatschappij 12. Meer over die route staat in ons antwoord over de Transavia MPL-opleiding.

TUI fly Belgium schrijft op zijn vacaturepagina voor non-type-rated first officers op de Boeing 737 dat TUI de type rating betaalt, tegen een bond van drie jaar. Vertrek je binnen die periode, dan betaal je de opleidingskosten naar rato terug. Beëindigt TUI zelf je contract, dan hoef je de resterende kosten niet terug te betalen 13. Op dezelfde pagina staat voor TUI fly Netherlands dat de maatschappij de type rating betaalt met een bond van vier jaar, naar rato en met dezelfde clausule bij opzegging door TUI, naast een tijdelijk contract van twee jaar 13.

KLM schrijft op zijn veelgestelde vragen voor cockpitsollicitanten dat je type rating op de dag van indiensttreding geldig moet zijn, maar noemt op dezelfde pagina ook een salaris dat geldt na afronding van de Type Rating Course 14. Wie die rating betaalt, staat er niet. Over de KLM Flight Academy schrijft KLM alleen dat er een financieringsregeling is 14. Meer over die selectie lees je in ons antwoord over de KLM Flight Academy.

Wat je bij elke aanbieding moet nakijken: wat er precies in de rating zit, wie hotel en reizen betaalt, hoe de terugbetaling in de bond is berekend en wat er gebeurt als de maatschappij zelf opzegt.

Het verschil met de FAA

In de Verenigde Staten werkt het anders. Onder 14 CFR 61.31 moet een gezagvoerder een type rating hebben voor grote vliegtuigen, turbojets en powered-lift 15. Je behaalt die volgens 61.63 of 61.157 op het niveau van een airline transport pilot. Een vlieger in dienst bij een part 121- of part 135-maatschappij kan dat via het goedgekeurde programma van die maatschappij doen 1617. Een Amerikaans certificaat zonder vervaldatum blijft geldig tot het wordt ingeleverd, geschorst of ingetrokken, maar voor gezagvoerders gelden wel proficiency checks. Die staan in 61.58, behalve bij operaties onder onder meer part 121 en 135, die eigen checks hebben 1819. Wie zijn licentie naar Europa wil overzetten: een overzicht van validatie en conversie staat in de vergelijking tussen FAA en EASA op PilotinQ.