Op Cairo International Airport is dinsdag 6 oktober een Soedanese copiloot aangehouden die volgens Egyptische media crystal meth en gebruiksattributen bij zich had. De man reisde als passagier naar Port Sudan, op een vlucht van de maatschappij waar hij zelf werkt. Het Openbaar Ministerie van Oost-Caïro heeft hem vier dagen in voorarrest genomen in afwachting van het onderzoek, meldt Egypt Independent. De man is verdachte en niet veroordeeld; voor hem geldt het vermoeden van onschuld.

Wat Egyptische media melden

Volgens Al-Masry Al-Youm, dat zich baseert op bronnen op de luchthaven, werden agenten argwanend tijdens de vertrekprocedure voor een vlucht naar Port Sudan van een Soedanese maatschappij. Een van de Soedanese passagiers droeg zijn werkpas, hoewel hij niet als bemanningslid maar als passagier meereisde. Bij de controle vonden de agenten crystal meth, in de regio bekend als ice, en attributen om het te gebruiken. Dat gebeurde voordat hij aan boord ging.

De man zou tegenover de agenten hebben verklaard dat de drugs bedoeld waren voor eigen gebruik, en dat hij zijn uniform en werkpas gebruikte om zonder controle aan boord te kunnen komen. Dat schrijven zowel Egypt Independent als Al-Masry Al-Youm. Die verklaring komt uit de berichtgeving, niet uit een eigen bekendmaking van de autoriteiten, en is door geen rechter getoetst.

Het Openbaar Ministerie van Oost-Caïro besloot dinsdagavond tot vier dagen voorarrest en liet de man door de forensische dienst op drugs testen, meldt Al-Masry Al-Youm in een vervolgbericht. Ook Arabi21 bracht het nieuws, op basis van de Egyptische berichtgeving. De naam van de verdachte, de naam van de maatschappij, het vluchtnummer en de hoeveelheid drugs zijn niet bekendgemaakt.

Gebruik is iets anders dan smokkel

De Egyptische berichten spreken over bezit voor eigen gebruik, niet over smokkel. Smokkel in bagage is een strafzaak over het vervoer van verboden middelen, terwijl de luchtvaartregels voor piloten gaan over de vraag of iemand onder invloed dienst doet en of er sprake is van problematisch middelengebruik. De copiloot was op het moment van de aanhouding niet aan het werk: hij stond als passagier op de vlucht.

Wat ICAO van licentiehouders vraagt

De wereldwijde basis staat in ICAO Annex 1 over personeelslicenties. Artikel 1.2.7.1 bepaalt dat een licentiehouder zijn bevoegdheden niet uitoefent onder invloed van een psychoactieve stof die hem ongeschikt kan maken om veilig en goed te werken. Artikel 1.2.7.2 gaat verder: licentiehouders mogen zich helemaal niet schuldig maken aan problematisch middelengebruik. Volgens artikel 1.2.7.3 zouden landen zulke licentiehouders zoveel mogelijk moeten opsporen en uit hun veiligheidskritische functie moeten halen. Terugkeer kan worden overwogen na een geslaagde behandeling. Dat staat in een werkdocument voor de ICAO-assemblee van 2025 waarin deze bepalingen letterlijk worden aangehaald.

Strengere regels in Europa

Een Soedanese maatschappij valt niet onder de Europese regels, maar voor Europese maatschappijen zijn die sinds Verordening (EU) 2018/1042 een stuk strenger. Onder CAT.GEN.MPA.170 moet elke maatschappij een beleid hebben om misbruik van psychoactieve stoffen door cockpit- en cabinepersoneel te voorkomen en op te sporen, met een objectieve, transparante en niet-discriminerende procedure. Bij een bevestigde positieve test moet de maatschappij haar toezichthouder inlichten en de instantie die over de betrokkene gaat, zoals de medisch beoordelaar van de licentieverlener. Daarnaast moet elke maatschappij piloten toegang geven tot een steunprogramma dat niet op straffen is gericht (CAT.GEN.MPA.215).

Dezelfde verordening verplicht EU-landen sinds 14 februari 2021 om bemanningen op alcohol te testen, ook die van buitenlandse maatschappijen. Dat gebeurt in principe tijdens ramp checks, de platforminspecties van vliegtuigen. EASA levert een risicolijst waarop maatschappijen zonder robuust eigen testprogramma voorrang krijgen. Bij een redelijk vermoeden mag altijd getest worden. Wie weigert mee te werken of na een positieve test onder invloed blijkt, mag zijn dienst niet voortzetten. Op andere drugs dan alcohol mogen lidstaten aanvullend testen, maar dat moeten ze melden bij EASA en de Europese Commissie.

Hoe een controle op het platform werkt

De EASA-richtlijn voor inspecteurs beschrijft de blaastest stap voor stap. Een eerste test is positief boven het equivalent van 0,2 gram alcohol per liter bloed, of boven de nationale grens als die lager ligt. Daarna volgt altijd een bevestigingstest, op zijn vroegst 15 en uiterlijk 30 minuten later. Niet meewerken telt als een positieve test. Opvallend in het licht van deze zaak: crew die alleen als passagier meereist naar een volgende inzet, zogeheten positioning crew, wordt volgens de richtlijn bij voorkeur niet getest. In Nederland controleert onder meer de Koninklijke Marechaussee; begin oktober testten drie bemanningsleden op Schiphol positief. Eerder meldde de ILT een toename van alcoholincidenten in 2024.

Gevolgen voor het medisch certificaat

Ook de medische keuring houdt rekening met middelengebruik. Sinds Verordening (EU) 2019/27 hoort een drugs- en alcoholscreening bij de eerste medische keuring klasse 1 (MED.B.055). Wie een stoornis heeft door gebruik of misbruik van alcohol of andere psychoactieve stoffen, wordt volgens dezelfde regel ongeschikt verklaard tot hij hersteld is, niet meer gebruikt en na een geslaagde behandeling een positieve psychiatrische beoordeling heeft gekregen.

Welke gevolgen deze zaak heeft voor de licentie en het medisch certificaat van de Soedanese copiloot, is aan de Soedanese autoriteiten. Daarover is niets bekendgemaakt, net zo min als een reactie van zijn werkgever.