Een Airbus A320 van Air Serbia op vlucht JU134 van Belgrado naar Moskou keerde op dinsdagavond 3 november 2026 boven Litouwen om en vloog terug naar Belgrado 12. Air Serbia zegt dat de bevoegde luchthavendiensten extra veiligheidscontroles van één passagier nodig vonden 13. Servische media noemen als die passagier oud-vicepremier Aleksandar Vulin, die ontkent dat hij de controle heeft overgeslagen 31.

Vlucht JU134 keerde boven Litouwen om

Het toestel vertrok om 18.48 uur van luchthaven Nikola Tesla in Belgrado 21. Ongeveer anderhalf uur na de start draaide het boven het zuiden van Litouwen om 41. Om 21.56 uur landde de A320 weer in Belgrado, na iets meer dan drie uur in de lucht 4. Na de landing liet de gezagvoerder de passagiers weten dat het toestel om veiligheidsredenen naar Belgrado was teruggekeerd en dat ze de aanwijzingen van het personeel moesten volgen 4.

Aan boord zaten volgens Srbijagas-directeur Dušan Bajatović, die zelf meevloog, ongeveer 150 passagiers, vooral Russische staatsburgers 1. In Belgrado werden alle passagiers en hun bagage opnieuw gecontroleerd 31. Kort voor 02.00 uur op woensdag stapten de passagiers weer in 1. Het toestel landde woensdagochtend in Moskou met ongeveer zeven uur vertraging. Vanwege de regels voor werktijden vloog er een andere bemanning 2.

Air Serbia: terugkeer op instructie van de luchthavendiensten

Air Serbia bevestigde dat het toestel terugkeerde nadat de maatschappij van de bevoegde luchthavendiensten informatie had gekregen die extra veiligheidscontroles van één passagier vereiste 12. Volgens de maatschappij is het besluit genomen in overeenstemming met de instructies van die diensten en de geldende veiligheidsvoorschriften 12. "De bemanning van Air Serbia heeft volledig volgens de vastgestelde procedures en de hoogste veiligheidsnormen gehandeld", aldus de maatschappij 2. Air Serbia wijst erop dat de controle van passagiers en bagage onder het beveiligingssysteem van de luchthaven en de bevoegde diensten valt 21. Om welke passagier het ging, maakte de maatschappij niet bekend 2.

Nova.rs meldt op basis van niet-officiële informatie dat Milan Kuč, directeur bedrijfsbeveiliging van de luchthaven van Belgrado, opdracht gaf tot de terugkeer, nadat hij op camerabeelden had gezien dat de procedures niet waren gevolgd 2. Kuč schreef daarna op Facebook dat hij in zijn werk uitgaat van "respect voor de wet, de bescherming van mensen en een verantwoorde bijdrage aan de nationale veiligheid" 5.

Vulin ontkent dat hij de controle oversloeg

Over wat er bij de beveiligingscontrole gebeurde, lopen de berichten uiteen. N1 meldt dat volgens een politierapport aan het openbaar ministerie bij Vulin het alarm van de metaaldetectiepoort afging, maar dat hij daarna geen extra controle onderging 4. Blic schrijft dat het alarm afging toen Vulin de eerste keer door de poort liep, maar de tweede keer niet meer, waarna hij kon instappen 6. Nova.rs meldt op basis van niet-officiële informatie dat Vulin zonder controle aan boord kwam 2.

Vulin was onder meer minister van Defensie, minister van Binnenlandse Zaken, directeur van de inlichtingendienst BIA en vicepremier van Servië 3. Hij zegt alle controles te hebben doorlopen en niets verbodens bij zich te hebben gehad 36. Tegen de Servische zender Informer noemde hij de zaak een politiek gemotiveerde poging om hem te treffen 3. Volgens eigen zeggen reisde hij voor zijn werk naar Moskou, om te praten over een verlenging van de gasafspraken tussen Servië en Rusland 34. Het Derde Openbaar Ministerie van eerste aanleg in Belgrado heeft een zaak geopend en moet vaststellen of er een strafbaar feit is gepleegd. Ook het Hoger Openbaar Ministerie is erbij betrokken: het vraagt het Derde OM op welke grond het optreedt 4.

Wat de gezagvoerder mag volgens het Verdrag van Tokio

Het Verdrag van Tokio uit 1963 regelt wat de gezagvoerder mag als iemand aan boord een strafbaar feit pleegt, of iets doet dat de veiligheid van het toestel en de inzittenden, of de orde aan boord, in gevaar brengt 7. Voor die bevoegdheden geldt een toestel als in vlucht vanaf het moment dat na het instappen alle buitendeuren dicht zijn, tot een deur weer opengaat om uit te stappen 7. Heeft de gezagvoerder redelijke gronden om aan te nemen dat een passagier zo'n feit pleegt of op het punt staat dat te doen, dan mag hij redelijke maatregelen nemen, waaronder het in bedwang houden van die passagier 7. Hij mag daarbij de hulp van de bemanning eisen en passagiers om hulp vragen 7. Hoe ver de bevoegdheden van de cabinebemanning gaan, lees je in dit antwoord over lastige passagiers.

Voor zover dat nodig is voor de veiligheid of de orde aan boord, mag de gezagvoerder zo'n passagier van boord zetten in elk land waar het toestel landt 7. Gaat het volgens hem om een ernstig strafbaar feit, dan mag hij de passagier overdragen aan de autoriteiten van een verdragsstaat. Hij meldt dat zo snel mogelijk aan die autoriteiten, waar het kan al voor de landing 7. De gezagvoerder, de bemanning en de maatschappij zijn niet aansprakelijk voor de behandeling van de betrokken passagier als zij maatregelen nemen volgens het verdrag 7. Bij JU134 melden Air Serbia en de Servische media geen incident of verstorend gedrag aan boord. De aanleiding was volgens de maatschappij informatie van de luchthavendiensten over de controle van één passagier 12.

Europese regels: gezagvoerder aan boord, beveiliging op de grond

Servië is geen EU-lidstaat en de berichten zeggen niet welke regels voor JU134 golden. Ter vergelijking: volgens de Europese regels voor commerciële vluchten, verordening 965/2012, is de gezagvoerder verantwoordelijk voor de veiligheid van alle bemanningsleden, passagiers en vracht aan boord, vanaf het moment dat hij aan boord komt tot hij het toestel na de vlucht verlaat 8. Hij mag alle opdrachten geven en alle passende maatregelen nemen om het toestel en de inzittenden te beschermen. Hij mag ook personen of vracht die de veiligheid in gevaar kunnen brengen uit het toestel laten verwijderen 8. De maatschappij moet alle redelijke maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat iedereen aan boord de rechtmatige bevelen van de gezagvoerder opvolgt 8. Wie beslist over een uitwijking of een terugkeer, lees je in dit antwoord over uitwijken.

Op luchthavens in de EU, zoals Schiphol en Zaventem, schrijft uitvoeringsverordening 2015/1998 voor dat een passagier van wie de beveiliger niet kan vaststellen of hij verboden voorwerpen bij zich heeft, geen toegang krijgt tot het beveiligde gebied, of opnieuw wordt gecontroleerd tot de beveiliger daar zeker van is 9. Gaat het alarm van een metaaldetectiepoort af, dan moet de oorzaak worden vastgesteld 9.

Zeven uur vertraging, geen Europese compensatieregels

Voor de passagiers leverde de terugkeer ongeveer zeven uur vertraging op 2. Het toestel was iets meer dan drie uur in de lucht voordat het weer in Belgrado landde 4. Daarna volgden een nieuwe controle van alle passagiers en hun bagage 1 en een bemanningswissel 2.

De Europese passagiersrechten uit verordening 261/2004 gelden voor passagiers die vanaf een luchthaven in de EU vertrekken. Voor vluchten van buiten de EU naar de EU gelden ze alleen als een Europese maatschappij de vlucht uitvoert 10. Servië en Rusland zijn geen EU-lidstaten, dus vlucht JU134 vertrok niet vanaf een luchthaven in de EU en ging ook niet naar de EU. Air Serbia vliegt ook vanaf Schiphol, met vlucht JU261 naar Belgrado 11. Op die vlucht gelden de Europese passagiersrechten wel, omdat die vlucht vanaf een luchthaven in de EU vertrekt 10. Wanneer je bij een vertraging van meer dan drie uur recht hebt op compensatie, lees je in dit antwoord over EU261.