Wie op Eindhoven Airport bij de grenscontrole wordt tegengehouden, blijft geregeld niet op de luchthaven, maar belandt in een cel. Omdat de terminal 's nachts dichtgaat, brengt de Koninklijke Marechaussee geweigerde passagiers die niet dezelfde dag terug kunnen naar het detentiecentrum in het Justitieel Complex Schiphol 12. Volgens het Eindhovens Dagblad ging het dit jaar al om 147 mensen en vorig jaar om 185 2. Rechters vinden die werkwijze in de regel rechtmatig, zo blijkt uit een reeks recente uitspraken 34.

Geen lounge in Eindhoven

Een reiziger van buiten het Schengengebied die niet aan de voorwaarden voor toegang voldoet, krijgt een toegangsweigering. Die persoon mag Nederland dan niet in en moet terug. Volgens de Vreemdelingenwet kan de grensbewaking zo iemand verplichten om op een aangewezen plek te blijven, en die plek mag worden beveiligd tegen vertrek 5. Op Schiphol gebruikt de overheid daarvoor de lounge: een ruimte op de luchthaven waar een geweigerde reiziger op de terugvlucht wacht zonder opgesloten te zitten 63.

In Eindhoven bestaat zo'n plek niet. De minister van Asiel en Migratie schrijft in de besluiten dat er op Eindhoven Airport geen locatie voor die lichtere maatregel is, en dat niemand er 's nachts aan de airside kan verblijven omdat de luchthaven haar deuren sluit 46. De luchthaven is volgens Eindhoven Airport zelf open van 4.30 tot 23.00 uur 7. Een lichtere maatregel, zoals een meldplicht, zou in de praktijk betekenen dat de geweigerde reiziger alsnog Nederland in kan. Dat wil de minister voorkomen 3.

Waarom niet gewoon terug met hetzelfde vliegtuig

Meestal gaat een geweigerde passagier terug met het toestel waarmee hij kwam. In Eindhoven lukt dat zelden 2. De minister legde in een zaak die de rechtbank op 7 oktober besliste uit waarom: een vliegtuig dat in Eindhoven aankomt, vertrekt binnen zestig minuten weer. Terwijl de passagiers uitstappen en door de grenscontrole gaan, stapt de volgende groep al in. Die tijd is te kort om iemand die geweigerd wordt nog mee terug te sturen 3.

Daar komt bij dat dezelfde luchtvaartmaatschappij de passagier moet terugvliegen, en dat kan niet op elke vlucht. Soms zit er een paar dagen tussen 3. In een zaak uit augustus kon een reiziger pas twee dagen later met dezelfde maatschappij terug naar Istanbul en moest hij dus twee nachten overbruggen 4. De rechter vond dat de minister de detentie terecht oplegde, en dat de minister ook geen zeggenschap heeft over de openingstijden van Eindhoven Airport of de vluchten die er aankomen en vertrekken 4.

Het probleem is niet nieuw. In 2016 oordeelde de Raad van State over een reiziger die in Eindhoven was geweigerd en pas na drie nachten terug kon naar Macedonië. Ook toen werd hij naar het Justitieel Complex Schiphol gebracht. De Raad van State vond dat voor die drie nachten terecht: de lounge op Schiphol is alleen bedoeld voor een kort verblijf en heeft geen geschikte voorzieningen voor meerdere nachten 8.

Eén reiziger kreeg wel gelijk

Helemaal automatisch gaat het niet. In mei kreeg een Pakistaanse man met een Brits vluchtelingenpaspoort op Eindhoven Airport een toegangsweigering, omdat hij op doorreis was naar België zonder het visum dat daarvoor nodig was. Hij kon pas na het weekend terug naar Manchester en zat vier dagen vast in het detentiecentrum 6. De rechtbank vond dat uit het besluit niet bleek dat de minister had onderzocht of er eerder een terugvlucht te boeken was, desnoods naar een andere luchthaven in het Verenigd Koninkrijk. Vanaf Schiphol, waar de man naartoe was gebracht, gaan elke dag veel vluchten naar het Verenigd Koninkrijk. Dan had een nacht in de lounge kunnen volstaan 6. De detentie was daarom vanaf het begin onrechtmatig. De Staat moet de man 480 euro schadevergoeding betalen, 120 euro per dag, en zijn proceskosten van 1.868 euro vergoeden 6.

In de andere zaken kregen de reizigers geen gelijk. Een man die eind juli met een vlucht uit Manchester in Eindhoven aankwam en zijn reisdoel niet kon onderbouwen, vloog de volgende dag terug. De rechter vond de weigering en de detentie rechtmatig. Wel merkte de rechter op dat de rechtbank pas drie dagen later over de detentie was ingelicht, door een probleem in het systeem van de marechaussee 9. In de zaak van 7 oktober had een reiziger geen retourticket, geen bewijs van verblijf en niet genoeg geld bij zich. Ook daar bleef de detentie overeind 3.

Wat dit betekent voor airlines en crews

Voor maatschappijen en hun bemanningen is dit geen ver-van-mijn-bedshow. De Vreemdelingenwet verplicht de vervoerder om een geweigerde passagier op aanwijzing van de grensbewaking kosteloos terug te vervoeren naar een plek buiten Nederland. Lukt dat niet binnen redelijke tijd, dan kan de overheid de kosten van de uitzetting op de maatschappij verhalen 5. Hetzelfde artikel bepaalt dat gezagvoerders alle medewerking verlenen die de grensbewaking redelijkerwijs kan vragen bij het terugbrengen van zo'n passagier 5.

Ook vóór vertrek ligt er een taak. De vervoerder moet volgens de Vreemdelingenwet de nodige maatregelen nemen om te voorkomen dat hij passagiers zonder geldig reisdocument of vereist visum naar Nederland brengt. Volgens de Vreemdelingencirculaire moet het personeel daarom bij het inchecken en bij vertrek controleren of het paspoort bij de reiziger hoort, geldig is en de benodigde visa bevat 10. Hoe ver die plicht gaat, bleek in juli bij het gerechtshof in 's-Hertogenbosch. In vier zaken had de kantonrechter een vervoerder telkens een boete van 4.200 euro gegeven voor een passagier die vanaf Londen Stansted naar Eindhoven was gevlogen en daar werd geweigerd omdat hij in de 180 dagen daarvoor al meer dan 90 dagen in het Schengengebied was geweest 10111213. Het hof sprak de vervoerder in alle vier de zaken vrij: die hoefde destijds bij een reiziger zonder visumplicht niet aan de hand van stempels in het paspoort uit te rekenen of hij zijn 90 dagen binnen 180 dagen al had opgemaakt 10111213. Sinds oktober 2025 hebben vervoerders via de webdienst van het nieuwe Europese in- en uitreissysteem EES daar wel een rol in 10.

Eerder schreven we over de storing bij de e-gates van de grenscontrole op Schiphol.