Een vlucht van American Airlines van Madrid naar Dallas-Fort Worth is dinsdag 6 oktober uitgeweken naar New York, omdat zes van de acht toiletten aan boord het hadden begeven. Voor de 287 mensen aan boord van de Boeing 777 bleven er nog twee over, op een vlucht die normaal ruim tien uur duurt. De bemanning meldde een pan-pan en landde veilig op John F. Kennedy International Airport, meldt CNN.

"Only two potties"

Vlucht AA37 steeg volgens FlightAware om 11.10 uur Spaanse tijd op van Madrid-Barajas. Onderweg raakte het grootste deel van de toiletten buiten gebruik. Bij de nadering van JFK vatte de gezagvoerder het tegenover de luchtverkeersleiding kort samen: "So (we) have only two potties operating on board for American 37." De verkeersleider vroeg voor de zekerheid nog even na of hij dat goed had gehoord. Dat had hij.

De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA verklaarde dat vlucht 37 op JFK landde "after the crew reported an inadequate number of operational lavatories". Het toestel had nog ruim vier uur brandstof aan boord en zat daardoor boven het normale maximale landingsgewicht, schrijft CNN. Dat legt extra belasting op onder meer de remmen, en is een van de redenen voor de pan-pan: een urgentiemelding die voorrang vraagt, maar geen levensbedreigende noodsituatie aangeeft.

Na een vlucht van 7 uur en 16 minuten stond de 777 om 12.27 uur lokale tijd aan de grond in New York. Ruim drie uur later, om 15.56 uur, vertrok hetzelfde toestel weer, meldt de Daily Express op basis van FlightAware. Volgens de vluchtgegevens landde AA37 om 18.13 uur lokale tijd op Dallas-Fort Worth, ruim vier uur later dan gepland. American Airlines heeft op vragen van CNN en The Independent niet gereageerd. Wat de toiletten deed uitvallen, is niet bekend.

Waarom uitwijken voor een wc?

Het klinkt als een luxeprobleem, maar met twee toiletten voor bijna driehonderd mensen moet ieder toilet zo'n 140 mensen bedienen, nog uren lang. Dat levert rijen in het gangpad op, mensen die staan terwijl er turbulentie kan zijn, een cabinepersoneel dat druk is met crowd control en een hygiëneprobleem dat elk uur groter wordt. Vliegtuigtoiletten werken met een vacuümsysteem door dunne leidingen. Een oud-engineer van British Airways vertelde CNN dat passagiers er van alles in gooien, van luiers tot bestek en blikjes, en dat het opsporen van een verstopping dagen kan duren.

Voor vertrek bepaalt de Minimum Equipment List, de MEL, met welke defecte uitrusting een toestel nog mag vertrekken en onder welke voorwaarden. De maatschappij stelt die lijst op voor haar eigen vloot, op basis van de Master MEL van de fabrikant, en de luchtvaartautoriteit keurt hem goed, legt SKYbrary uit. Ook toiletten staan in zo'n lijst. Hoeveel er bij American Airlines minimaal moeten werken voor een lange vlucht, staat in de interne MEL van de maatschappij en is niet openbaar. De MEL gaat bovendien over het begin van een vlucht. Valt er onderweg iets uit, dan is het een afweging van de bemanning.

Die afweging maakt de gezagvoerder niet alleen. Volgens de Amerikaanse regels voor lijnvluchten naar het buitenland (14 CFR 121.535) zijn de gezagvoerder en de dispatcher van de maatschappij samen verantwoordelijk voor de operationele controle. De dispatcher volgt de vlucht en kan hem omleiden als hij of de gezagvoerder vindt dat die niet volgens plan door kan. Aan boord heeft de gezagvoerder het laatste woord. In de praktijk kijkt operations mee welke uitwijkhaven het handigst is, met techniek, bemanning en aansluitingen. Waarom bij AA37 voor JFK werd gekozen en hoe het overleg precies liep, heeft de maatschappij niet bekendgemaakt. Meer over die rolverdeling lees je in wie beslist waar een vlucht naartoe divert.

Niet de eerste keer

Op precies dezelfde route ging het in augustus 2024 ook al mis. Vlucht AA36 van Dallas-Fort Worth naar Madrid week op 7 augustus uit naar JFK nadat de bemanning volgens de FAA een overlopend toilet had gemeld. American sprak toen van een technisch probleem; de passagiers overnachtten in New York en vlogen de volgende dag met een ander toestel verder, meldde Business Insider. Hetzelfde medium herinnerde eraan dat een KLM Boeing 787 op weg naar Los Angeles in februari 2024 terugkeerde naar Amsterdam toen acht van de negen toiletten niet meer werkten.

Bekend is ook vlucht AI126 van Air India van Chicago naar Delhi. Op 5 maart 2025 raakten acht van de twaalf toiletten onbruikbaar, en het toestel keerde boven de Atlantische Oceaan om naar Chicago. Volgens de maatschappij zaten de leidingen verstopt met plastic tassen, lappen en kleding. Air India zei dat het besluit "entirely in the interest of passenger comfort and safety" was genomen en regelde hotels en vervangende vluchten, aldus ABC7 Chicago.

Wat betekent dit voor de passagiers?

Omdat de vlucht vertrok uit Madrid, geldt de Europese passagiersverordening EU 261/2004, ook al is American Airlines een Amerikaanse maatschappij. Bij een vertraging van drie uur of meer op de eindbestemming kunnen passagiers recht hebben op compensatie; bij een vlucht van meer dan 3500 kilometer, zoals Madrid-Dallas met bijna 8000 kilometer, is dat 600 euro, aldus Your Europe van de Europese Commissie. Daarnaast hebben passagiers tijdens het wachten recht op maaltijden en drinken. Zie ook welke rechten EU261 geeft bij meer dan drie uur vertraging.

De vraag is of de maatschappij zich kan beroepen op buitengewone omstandigheden. Het Europese Hof oordeelde in de zaak Wallentin-Hermann (C-549/07) dat een technisch probleem dat bij de normale bedrijfsvoering hoort, in principe geen buitengewone omstandigheid is. Volgens Your Europe moet een maatschappij aantonen dat de verstoring niet te voorkomen was, ook niet met alle redelijke maatregelen. Of een verstopt toiletsysteem een gewoon technisch defect is, of dat de oorzaak buiten de invloed van de maatschappij lag, is bij AA37 niet bekend. Dat zal per claim moeten blijken. Lees ook wanneer een maatschappij een vertraging als buitengewone omstandigheid mag aanmerken.