Zwitserland heeft toestemming gegeven om kerosine uit de verplichte noodvoorraad te halen, zodat de luchthaven van Zürich niet zonder vliegtuigbrandstof komt te zitten. Van donderdag 15 oktober tot en met 1 november mag er maximaal 30.000 kubieke meter, dus 30 miljoen liter, uit de voorraden worden gehaald. Dat is 6,5 procent van de verplichte kerosinevoorraad die nu in Zwitserland ligt, meldt het Bundesamt für wirtschaftliche Landesversorgung (BWL), de federale dienst die over de noodvoorraden gaat 1. Het besluit is genomen door Roland Pfister, de gedelegeerde van de federale overheid voor de economische landsvoorziening 12.

Treinen uit Duitsland blijven weg

De oorzaak ligt volgens het BWL bij het goederenvervoer per spoor. Op de aanvoerroutes uit Duitsland vallen treinen uit of hebben ze grote vertraging, waardoor de levering van kerosine aan Zürich hapert 1. Daar komt de lage waterstand van de Rijn bij. Tankschepen kunnen minder lading meenemen of varen helemaal niet, en ander vrachtvervoer is al naar het spoor verschoven. Daardoor is het spoor overvol en kunnen gemiste leveringen niet op tijd worden ingehaald 13. "De beschikbare voorraden op de luchthaven Zürich zijn zonder extra maatregelen niet voldoende om de wegvallende leveringen op te vangen", schrijft het BWL 12.

Volgens 20 Minuten gebruikt de luchthaven per dag ongeveer 4.000 kubieke meter kerosine 2. De vrijgegeven hoeveelheid staat daarmee gelijk aan ruim een week normaal verbruik, verdeeld over een periode van ruim twee weken. Een woordvoerster van het BWL zei tegen de krant dat met de vrijgave een tekort is voorkomen 2.

Het is niet de eerste ingreep dit najaar. Begin september lag de enige olieraffinaderij van Zwitserland, in Cressier in het kanton Neuchâtel, stil door een technisch defect 4. Ook toen mochten bedrijven tijdelijk uit de verplichte voorraden van olieproducten putten 5. Op 21 september meldde het BWL dat de raffinaderij na ongeveer twee weken weer draaide, maar dat de situatie gespannen bleef 6. Begin oktober werd vanwege dezelfde lage waterstand op de Rijn en de Donau ook de noodvoorraad veevoer aangesproken 7. Voor benzine, diesel en huisbrandolie is de situatie volgens de overheid slechter dan een week eerder, maar de landelijke voorziening is nog gegarandeerd 13.

Hoe de Zwitserse noodvoorraad werkt

Zwitserland heeft geen zeehaven en is voor brandstof afhankelijk van import. Daarom moeten bedrijven verplichte voorraden aanhouden van goederen die de overheid als levensbelangrijk aanwijst. De overheid bepaalt welke goederen en hoeveel, de voorraden zelf zijn eigendom van de bedrijven 3. Voor kerosine geldt als norm een voorraad voor drie maanden, of 90 dagen, gemiddeld verbruik op de Zwitserse luchthavens 8. In april meldde het BWL tegenover persbureau Keystone-SDA dat de kerosinevoorraad toen genoeg was voor 72 dagen, omdat het verbruik na de coronapandemie sterk is gegroeid en de voorraden pas met vertraging meegroeien 8.

Op de luchthaven zelf wordt de kerosine per trein aangevoerd naar de ondergrondse tankinstallatie van Flughafen Zürich AG. Die beheert de brandstof en de leidingen, maar levert niet zelf. Dat doen negen energiebedrijven, onder wie BP, Shell en Socar, die eigen leveringscontracten met de luchtvaartmaatschappijen hebben, zei luchthavenwoordvoerder Dario Geiser tegen 20 Minuten 2.

Wat merken reizigers en piloten ervan?

Voorlopig weinig. "Op dit moment gelden er geen beperkingen bij het tanken van vliegtuigen", zei Geiser 2. Ook Swiss merkt niets. "Wij merken geen gevolgen voor het tanken van onze vliegtuigen", zei een woordvoerster tegen persbureau AWP. Volgens haar is er in Zürich op dit moment geen beperking, en geldt hetzelfde voor de luchthaven van Genève 9. Over geannuleerde of vertraagde vluchten door het brandstoftekort is niets bekend. De luchthaven meldde eerst nog geen aanwijzingen voor een tekort te hebben, maar trok die uitspraak later in en verwijst nu naar de informatie van de overheid 2.

Een paar honderd kilometer noordelijker speelt deze week een vergelijkbaar probleem. Op Frankfurt, de thuisbasis van Lufthansa, is minder kerosine beschikbaar doordat een van de pijpleidingen naar de luchthaven in onderhoud is, aldus Lufthansa en luchthavenexploitant Fraport. Volgens de Duitse krant Bild speelt ook daar de lage Rijn mee 10. Lufthansa heeft bemanningen op een aantal routes gevraagd extra brandstof mee te nemen naar Frankfurt, zodat daar minder of niet getankt hoeft te worden. Volgens Bild is die extra brandstof bij de A320-familie begrensd op acht ton, zodat de toestellen op de grond nog gesleept kunnen worden 11. Lufthansa noemt het een voorzorgsmaatregel en verwacht geen vluchten te schrappen; Fraport zegt dat de opslag en leidingen zijn berekend op ongeveer tien dagen verbruik 10.

Dat extra meenemen heet tankering. Het is een bekende oplossing als tanken op de bestemming lastig is, bijvoorbeeld bij een brandstoftekort of een storing in de tankinstallatie. Het heeft een prijs: een zwaarder toestel verbruikt onderweg meer brandstof, en door het hogere gewicht kan een vlucht soms minder hoog vliegen 12. In de EU is structureel tankeren aan banden gelegd. Volgens de ReFuelEU-verordening moet een maatschappij op een EU-luchthaven per jaar minstens 90 procent tanken van de brandstof die ze voor haar vertrekken daar nodig heeft 13. Of maatschappijen ook naar Zürich extra brandstof meenemen, is niet bekendgemaakt.