Daniel Schmale, piloot en promovendus aan Liberty University in de Verenigde Staten, zoekt piloten voor een anonieme enquête over mentale vermoeidheid tijdens de kruisvlucht 1. Dat is de fase waarin het toestel meestal getrimd is en de automatische piloot vliegt 1. Het onderzoek is voor zijn proefschrift 1. De Amerikaanse vereniging van vliegers en vliegtuigeigenaren AOPA schreef op 12 november over de oproep 1. Invullen kost ongeveer acht minuten. De vragenlijst staat open tot 30 november 1.

Wat het onderzoek meet

Schmale is ingenieur en psycholoog. Volgens AOPA werkt hij vanuit Georgia 1. Hij wil weten hoeveel mentale vermoeidheid piloten in de kruisvlucht ervaren en waar die vandaan komt. Hij vraagt onder meer naar de slaap van de nacht ervoor, het tijdstip van de dag, de lengte van de dienst, de werkdruk en verveling 1. Wie in een cockpit met meerdere piloten vliegt, krijgt ook vragen over hoe ze tijdens de kruisvlucht rusten 1. De titel van de vragenlijst noemt naast vermoeidheid ook dutjes in de kruisvlucht 2.

Volgens Schmale gaat het meeste onderzoek tot nu toe over lijnpiloten. Hij zoekt ook gegevens van piloten uit de algemene luchtvaart 1. AOPA schrijft dat enquêtes onder lijnpiloten in Europa, Australië en Azië wijzen op een flink probleem: ongeveer drie op de vier piloten meldden hoge of ernstige vermoeidheid in de kruisvlucht 1. Om welke enquêtes het gaat, staat niet in het bericht.

Wie mee kan doen

De vragenlijst begint met drie toelatingsvragen. Je moet 18 jaar of ouder zijn. Je moet een vliegbewijs hebben, waarbij een leerlingvliegerbewijs of dronebewijs niet telt. Ook moet je in de afgelopen 30 dagen op kruishoogte hebben gevlogen 2. Welk land je bewijs heeft afgegeven, komt in die eerste vragen niet aan bod 2. Meedoen kan via de online vragenlijst. De uitleg over het onderzoek volgt na de toelatingsvragen 2.

Microslaap in Europese cockpits

In de enquête van de Europese pilotenvereniging ECA zei 76,8 procent van de piloten minstens één microslaap te hebben gehad in de vier weken ervoor 3. Adviesbureau Baines Simmons analyseerde de antwoorden 3. Ook knikkebollen en vechten tegen dichtvallende ogen telden daarbij als microslaap 4. Ruim 7.000 piloten uit 32 landen vulden de enquête in tussen 4 augustus en 7 september 3. Volgens het rapport treedt microslaap eerder op bij een lage werkdruk, ook als iemand niet erg slaperig is 4. Lees ook ons eerdere artikel over die enquête.

Piloten van in Nederland gevestigde maatschappijen kwamen er beter uit dan gemiddeld. Van hen had 12,4 procent in vier weken vijf keer of vaker een microslaap. Over alle deelnemers was dat 24,7 procent 4.

Gecontroleerde rust in de eigen stoel

De EASA-regels voor commercieel vervoer staan bij onverwachte vermoeidheid gecontroleerde rust in de eigen stoel toe, als de gezagvoerder die organiseert en de werkdruk het toelaat 5. De procedure hoort in het operationele handboek van de maatschappij te staan 56. Volgens de EASA-richtlijn rust maar één piloot tegelijk, hoogstens 45 minuten, om de werkelijke slaap te beperken tot ongeveer 30 minuten 6. Daarna hoort een herstelperiode van 20 minuten te volgen waarin de piloot die rustte de besturing nog niet krijgt 6. De rust hoort minstens 30 minuten voor het begin van de daling voorbij te zijn 6. Gecontroleerde rust telt niet als rusttijd voor de werktijdenregels. Een dienst verlengen mag er ook niet mee 5.

Op heel korte vluchten is de kruisvlucht volgens het ECA-rapport soms te kort voor de rust en de herstelperiode 4. In onze uitleg over vermoeidheid en melden lees je hoe een piloot met vermoeidheid hoort om te gaan. Nieuws over vermoeidheid en vliegveiligheid vind je bij het onderwerp veiligheid.