Een F-16 van NORAD heeft zaterdag 24 oktober boven Palm Beach in de Amerikaanse staat Florida een vliegtuig onderschept dat het verboden luchtruim boven Mar-a-Lago was binnengevlogen. Het ging om een toestel uit de algemene luchtvaart, omstreeks 12.20 uur lokale tijd 1. Na een zogeheten headbutt nam de piloot contact op en verliet het luchtruim, aldus NORAD 1.

Wat NORAD meldt

De jager vloog volgens het persbericht een standaard headbutt om de aandacht van de piloot te trekken 1. Daarna legde het civiele toestel radiocontact en verliet het beperkingsgebied in volledige naleving van de vliegaanwijzingen 1. NORAD noemt geen type, registratie of aantal inzittenden van het onderschepte toestel. Ook zegt de verklaring niet welke eenheid de F-16 vloog of waar die vandaan kwam. De operationele leiding lag bij de Continental U.S. NORAD Region op Tyndall Air Force Base 1.

NORAD gebruikt de gelegenheid om te herhalen wat een piloot moet doen: direct afstemmen op 121,5 of 243,0 MHz en rechtsomkeert maken tot er nieuwe instructies komen op een van die frequenties 1. Piloten die TFR-luchtruim schenden, kunnen na de landing worden opgewacht door federale autoriteiten en riskeren handhaving 1.

Het vliegverbod boven Mar-a-Lago

De beperking waar het om gaat is NOTAM FDC 6/0100 van de FAA, uitgegeven op 18 oktober en geldig van 20 oktober 2026 tot 20 oktober 2027 2. Het is een cirkel met een straal van 1 zeemijl rond een punt bij Palm Beach, van het maaiveld tot 2.000 voet boven de grond 2. De FAA noemt het gebied "National Defense Airspace", op grond van 14 CFR 99.7 2.

Alleen toestellen die met toestemming van de luchtverkeersleiding in of uit het gebied vliegen mogen erin. Ze moeten dan een actief IFR-vluchtplan hebben met een goedgekeurde instrumentnadering of een door de luchtverkeersleiding toegewezen radarkoers, een eigen transpondercode voeren en voortdurend tweeweg-radiocontact houden 2. Wie zich er niet aan houdt, kan volgens de NOTAM worden onderschept, vastgehouden en ondervraagd. De FAA kan bestuurlijke maatregelen nemen tot en met intrekking van het brevet, de Amerikaanse overheid kan strafrechtelijk vervolgen, en bij een dreigend veiligheidsrisico kan dodelijk geweld worden ingezet tegen een toestel in de lucht 2.

Zo verloopt een onderschepping

De FAA beschrijft de procedure in het Aeronautical Information Manual. Een onderschepper nadert het toestel normaal gesproken van achteren, vaak met twee jagers, al komt één toestel ook voor 3. Houdt een toestel niet in, dan kan de jager een manoeuvre vliegen die de baan van het onderschepte toestel kruist, op minimaal 500 voet afstand en vanaf iets onder diens hoogte, met schommelende vleugels overdag. Gaat het toestel dan nog niet in op de aanwijzingen, dan volgt een tweede kruising waarbij flares worden afgeschoten als waarschuwing 3. NORAD noemt in zijn verklaring over deze onderschepping alleen de headbutt 1.

De signalen zijn internationaal gelijk. Schommelende vleugels van de jager, op een plek iets boven en voor het toestel en meestal links ervan, betekent: u bent onderschept, volg mij. Het onderschepte toestel antwoordt door ook met de vleugels te schommelen en te volgen. Een abrupte klimmende bocht van negentig graden of meer weg van het toestel betekent: u mag doorvliegen. Een jager die rondjes draait boven een vliegveld met neergelaten landingsgestel betekent: land hier 3.

Pilotenhoek: wat doe je als je wordt onderschept?

De regels zijn in Europa en de Verenigde Staten vrijwel gelijk. Volgens SERA.11015, rechtstreeks van toepassing op het Nederlandse luchtruim, moet de gezagvoerder van een onderschept civiel toestel direct de aanwijzingen van de onderschepper opvolgen en de visuele signalen beantwoorden, zo mogelijk de luchtverkeersleiding op de hoogte brengen en proberen radiocontact te krijgen op de noodfrequentie 121,5 MHz met opgave van identiteit en aard van de vlucht. Lukt dat niet, dan herhaalt de piloot de oproep op 243 MHz. Met een transponder aan boord zet hij code 7700 in, tenzij de luchtverkeersleiding anders aangeeft 4.

Het AIM zegt hetzelfde: opvolgen wat de onderschepper vraagt, een algemene oproep doen op 121,5 of 243,0 MHz met identiteit, positie en aard van de vlucht, en code 7700 selecteren tenzij de luchtverkeersleiding anders instrueert. Blijf de aanwijzingen volgen tot je uitdrukkelijk bent vrijgegeven. Niet opvolgen kan leiden tot geweld 3. De FAA moedigt alle piloten in het Amerikaanse luchtruim aan om 121,5 of 243,0 MHz uit te luisteren 3. Dat is een goede gewoonte voor iedere piloot die de radio toch al aan heeft.

De beste onderschepping is er een die niet nodig is. De FAA raadt aan om de NOTAM's vóór elke vlucht en daarna regelmatig te controleren, via tfr.faa.gov of een briefingdienst 2. In dit geval staat de cirkel van 1 zeemijl sinds 18 oktober in de NOTAM. Lees bij een vlucht naar het buitenland ook de lokale beperkingen, want de FAA wijst erop dat een TFR kan veranderen.