Een rechtbank in Polen heeft de gezagvoerder van een Black Hawk van de Poolse politie veroordeeld tot een jaar cel, voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar. De helikopter raakte op 20 augustus 2023 bij een lage passage boven het publiek van een picknick de bliksemdraad van een hoogspanningslijn 12. Niemand raakte gewond 1. Het ging om een politiehelikopter, niet om een toestel van de krijgsmacht. De rechtbank in Ciechanów sprak het vonnis maandag 26 oktober uit. Het is nog niet onherroepelijk 1.

De straf

Naast de voorwaardelijke celstraf kreeg de piloot een boete van 20.000 zloty, opgebouwd uit 200 dagtarieven van 100 zloty 23. Hij mag twee jaar lang geen helikopters vliegen 1. Ook moet hij 10.000 zloty betalen aan het Poolse fonds voor slachtofferhulp en nazorg voor ex-gedetineerden. Daarbij komt ruim 19.000 zloty aan proceskosten 1.

Een volledig proces kwam er niet. De gezagvoerder vroeg de rechtbank zelf om een veroordeling met een straf die hij vooraf had voorgesteld. Het Poolse strafrecht kent die mogelijkheid als vrijwillige onderwerping aan een straf 24. De officier van justitie ging akkoord en vroeg daarbij de extra betaling van 10.000 zloty 24. Beroep is mogelijk bij de hogere rechtbank in Płock 1. De piloot ging na het incident met pensioen 1.

Wat er op 20 augustus 2023 gebeurde

De gemeente Sońsk hield die zondag bij Sarnowa Góra, niet ver van Ciechanów in de provincie Mazovië, een picknick voor de 103e verjaardag van de slag bij Sarnowa Góra 56. Die slag vond plaats tijdens de Pools-Sovjetoorlog van 1920 7. De Black Hawk van de politie was een van de attracties 8. Volgens TVN24 was het een van de drie Black Hawks die de Poolse politie toen had 9. Er zaten drie bemanningsleden aan boord 5.

Volgens het Openbaar Ministerie vloog de gezagvoerder na de start niet direct terug naar het vliegveld in Warschau. Hij maakte eerst een lage passage over het publiek 6. Woordvoerder Bartosz Maliszewski van het parket in Płock zei daarover: "Hij stuurde de helikopter niet direct op de terugroute naar het vliegveld in Warschau. Hij voerde een te lage passage uit over mensen en obstakels in het terrein, waarbij hij met een blad van de hoofdrotor de bliksemdraad met de glasvezelkabel van de hoogspanningslijn raakte." 10

De draad viel bij de toeschouwers neer, op geparkeerde auto's 684. Volgens de vrijwillige brandweer van Sarnowa Góra stond er geen stroom op die draad 8. Op beelden van de picknick is te zien dat de helikopter heel laag vliegt. Toeschouwers, onder wie kinderen, keken eerst toe. Vermoedelijk op het moment dat de draad brak, begonnen mensen te schreeuwen en lieten sommigen zich op de grond vallen 5. Een fotograaf schreef op sociale media: "Ik stond 10 tot 15 meter van die plek. Ik dacht dat het het einde was, van hen en van mij." 8

Na de klap vloog de gezagvoerder door naar Warschau zonder te laten beoordelen of de helikopter nog luchtwaardig was. Dat rekent het OM hem aan 610.

Schade van miljoenen

De schade voor de Poolse staat en netbeheerder Energa Operator bedraagt volgens het onderzoek minstens 2,7 miljoen zloty 61. De reparatie van de helikopter kostte volgens RMF24 bijna 2,5 miljoen zloty 1. De politie maakte in juni 2024 bekend dat de piloot financieel aansprakelijk was gesteld voor drie maandsalarissen. De gerepareerde Black Hawk vloog daarna weer, onder meer voor transport van donororganen en bij de grens met Belarus 6.

Van onderzoek naar vonnis

Het parket in Ciechanów begon direct een onderzoek naar het veroorzaken van direct gevaar voor een luchtvaartramp 9. Het parket in Płock nam de zaak over en zette in oktober 2023 een team van drie officieren met ervaring in luchtvaartongevallen op de zaak 11. De politie meldde het incident ook aan de Poolse onderzoekscommissie voor ongevallen in de staatsluchtvaart 11.

Met een luchtvaartdeskundige las het OM de flight recorder uit, met de gesprekken en opdrachten in de cockpit en de vluchtparameters 6. Er werden ruim 40 getuigen gehoord, onder wie de toenmalige korpschef van de Poolse politie 6. In april 2025 maakte het OM twee verdenkingen tegen de gezagvoerder bekend: het niet nakomen van zijn dienstplichten bij de vlucht en het veroorzaken van direct gevaar voor een luchtvaartramp. Daarop staat maximaal acht jaar cel 610. Volgens het OM hield hij zich niet aan de regels voor de luchtvaart, vooral niet aan de operationele instructie van de politieluchtvaart 6.

De inhoud van zijn verklaringen is niet openbaar. Maliszewski zei destijds: "De verdachte heeft uitgebreide verklaringen afgelegd, die nu worden geanalyseerd en vergeleken met het overige bewijs." Op de vraag of hij schuld bekende, zei de woordvoerder dat de verdachte daarover geen standpunt had ingenomen 6. Het OM vond geen aanwijzingen dat ondergeschikten of leidinggevenden aan het incident hadden bijgedragen 6. In december 2025 volgde de dagvaarding 23. De rechtbank in Ciechanów wilde de zaak nog overdragen aan een rechtbank in Warschau, omdat de meeste getuigen daar in de buurt wonen. De rechtbank in Płock wees dat af 123.

Bij de picknick was ook de toenmalige onderminister van Binnenlandse Zaken Maciej Wąsik 58. Hij zei de gemeente te hebben geholpen met de organisatie. Volgens Wąsik vertrok hij direct na de mis en zag hij het incident niet 4. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Marcin Kierwiński zei in maart 2024 na een interne controle dat Wąsik de korpschef, die eerst anders oordeelde, zou hebben aangespoord de Black Hawk "niet overeenkomstig zijn bestemming" in te zetten 13. Een parket in Warschau startte daar een apart onderzoek naar 14.

Politie en defensie vallen buiten de EASA-regels

De Europese basisverordening voor de luchtvaart geldt niet voor toestellen die onder verantwoordelijkheid van een lidstaat militaire, douane-, politie-, opsporings- en reddings- of brandweertaken uitvoeren 15. Lidstaten regelen die vluchten zelf. In Polen gelden voor de politie de luchtvaartwet en de operationele instructie van de politieluchtvaart. Die instructie bevat ook regels voor het vertrek van een evenement 610.

Ter vergelijking: in de burgerluchtvaart mag een VFR-vlucht volgens de Europese luchtverkeersregels niet lager dan 300 meter (1.000 voet) boven het hoogste obstakel binnen 600 meter vliegen boven de bebouwde kom van steden en dorpen of boven een menigte in de open lucht. Elders is de grens 150 meter (500 voet). Uitzonderingen gelden alleen voor start en landing of met toestemming van de bevoegde autoriteit 16.

Waarom draden zo gevaarlijk zijn

Botsingen met kabels en draden behoren al meer dan tien jaar tot de drie belangrijkste oorzaken van dodelijke helikopterongevallen. Dat schrijft het Europese luchtvaartagentschap EASA bij een veiligheidsvideo van de Amerikaanse helikopterveiligheidsgroep USHST en de FAA 17. Veel piloten denken dat ze een draad op tijd zien en kunnen ontwijken. In werkelijkheid zijn draden vaak onzichtbaar tot het te laat is 17.

Het advies uit die campagne: zoek naar aanwijzingen zoals masten en vrijgemaakte stroken in het landschap. Kruis een hoogspanningslijn recht boven een mast en boven de bovenste draden. Ga in terrein dat je niet kent uit van draden tot een verkenning op hoogte het tegendeel aantoont. Houd het in de cockpit stil in een omgeving met draden en klim bij twijfel of afleiding naar een veilige hoogte 17. De campagne vat het zo samen: "Wie volgens een hogere standaard wil vliegen, moet gewoon hoger vliegen." 17

Zelf helikopters vliegen bij de politie, defensie of een civiele operator? In de kennisbank lees je hoe je helikopterpiloot wordt en of militaire helikopterervaring meetelt voor een baan bij een airline.