Rusland heeft Kyiv en andere Oekraïense steden in de nacht naar dinsdag opnieuw aangevallen met ballistische raketten en tientallen drones met een straalmotor. De aanvallen stellen de Oekraïense luchtverdediging zwaar op de proef, omdat de nieuwe straaldrones sneller en hoger vliegen dan de drones die Oekraïne tot nu toe grotendeels wist neer te halen.

Volgens de Oekraïense luchtmacht vuurde Rusland tussen maandagavond 18.00 uur en dinsdagochtend een Zircon- of Onyx-antischeepsraket en twee ballistische raketten van het type Iskander-M of S-400 af vanuit de Russische regio Koersk. Daarnaast zouden 152 aanvalsdrones van het type Shahed zijn ingezet, waarvan 82 met een straalmotor, aangevuld met Gerbera-drones en zogeheten lokdrones. Die cijfers gelden voor heel Oekraïne, niet alleen voor de hoofdstad.

De luchtmacht meldt dat tot 08.00 uur lokale tijd 109 doelen zijn neergeschoten of met elektronische middelen uitgeschakeld: de antischeepsraket, beide ballistische raketten en 106 drones. Op 24 locaties zouden projectielen zijn ingeslagen en op 16 locaties kwamen brokstukken neer. Overdag gingen de aanvallen door. Tussen 06.30 en 18.00 uur telde de luchtmacht nog eens 112 aanvalsdrones, onder wie 29 straaldrones, waarvan er volgens haar 95 werden uitgeschakeld.

Oekraïense autoriteiten zeiden volgens persbureau AP dat in Kyiv flatgebouwen, woonhuizen en openbaar vervoer werden getroffen en dat één persoon gewond raakte. In de regio Odesa raakten volgens lokale bestuurders acht mensen gewond. Het Russische ministerie van Defensie stelt dat het onder meer datacentra in Kyiv heeft aangevallen die volgens Moskou door het Oekraïense leger worden gebruikt. Die bewering is niet onafhankelijk bevestigd.

Waarom straaldrones de luchtverdediging voor problemen stellen

De Shahed-136, in Russische dienst Geran-2 genoemd, is een onbemande kamikazedrone met een zuigermotor en een duwpropeller. Hij vliegt met iets meer dan 185 kilometer per uur en maakt een kenmerkend brommend geluid. Juist omdat hij relatief traag en laag vliegt, is een groot deel van deze drones in Oekraïne neergehaald met luchtafweergeschut, mitrailleurs en zogeheten mobiele vuurgroepen, die de luchtmacht in haar dagelijkse verklaringen ook noemt.

De straalaangedreven variant, in Iran gepresenteerd als Shahed 238 en in Russische dienst Geran-3 genoemd, heeft een turbojetmotor. Daardoor vliegt hij sneller en hoger, wat de reactietijd voor de verdediging verkort en een deel van de middelen op de grond buiten bereik plaatst. Volgens AP vliegen de nieuwe drones te snel en te hoog voor een deel van de Oekraïense grondgebonden luchtverdediging. Oekraïne probeert dat op te vangen met snellere interceptordrones, maar het ontwikkelen en inzetten van nieuwe wapens kost maanden, schrijft het persbureau.

Ballistische raketten, kruisvluchtwapens en drones

Voor wie de luchtvaart kent, is het verschil vooral een kwestie van vliegprofiel. Een ballistische raket zoals de Russische Iskander-M wordt door een raketmotor hoog de lucht in gestuwd en valt daarna in een steile baan met zeer hoge snelheid op het doel. De tijd tussen lancering en inslag is kort. Een kruisvluchtwapen vliegt juist als een klein onbemand vliegtuig met een straalmotor, laag en over grote afstand. Aanvalsdrones zijn langzamer en goedkoper, en worden vaak in grote aantallen tegelijk ingezet om de verdediging te verzadigen.

Die verschillen bepalen welk systeem kan onderscheppen. Tegen ballistische raketten zijn de Amerikaanse Patriot-raketten volgens AP de enige betrouwbare optie. Voor kruisvluchtwapens, helikopters en drones zijn systemen voor korte tot middellange afstand zoals NASAMS en IRIS-T ontworpen, terwijl de Duitse Gepard een rijdend luchtafweerkanon is voor doelen op korte afstand.

Tekort aan Patriot-raketten voor de luchtverdediging

Volgens AP is Oekraïne dringend om Patriot-onderscheppingsraketten verlegen. De voorraden zijn laag, volgens het persbureau grotendeels door de oorlog met Iran, en Oekraïne ontving dit jaar ondanks herhaalde verzoeken van president Zelensky slechts kleine aantallen. Dat de luchtmacht meldt dat beide ballistische raketten deze nacht zijn neergehaald, wijst er volgens AP op dat Kyiv onlangs nieuwe Patriot-raketten heeft ontvangen. Oekraïne zelf heeft dat niet bevestigd.

De vraag naar luchtverdediging neemt toe nu de winter nadert. In eerdere winters sinds de grootschalige Russische invasie van februari 2022 richtte Rusland zich volgens AP steeds vaker op het Oekraïense elektriciteitsnet, waardoor burgers zonder verwarming en stromend water kwamen te zitten.

Gevolgen voor de burgerluchtvaart

Voor de burgerluchtvaart is het Oekraïense luchtruim al sinds 24 februari 2022 gesloten. Een Oekraïense NOTAM sluit de vluchtinformatiegebieden Lviv, Kyiv, Dnipro, Simferopol en Odesa voor civiele vluchten. Het Europese luchtvaartagentschap EASA handhaaft daarnaast een Conflict Zone Information Bulletin, waarvan de meest recente herziening in juli verscheen en geldig is tot eind januari 2027.

EASA wijst daarin op het risico dat burgerluchtvaartuigen bewust worden aangevallen of voor een militair doel worden aangezien, en op de aanwezigheid van uiteenlopende wapensystemen die op alle hoogtes een groot risico vormen. Het agentschap adviseert operators niet in het gebied te vliegen, ook niet voor landingen en vertrekken op Oekraïense luchthavens. Voor het luchtruim van Rusland geldt eveneens een actief EASA-bulletin.

Dinsdagavond meldde de Oekraïense luchtmacht opnieuw groepen straaldrones die richting Kyiv vlogen.