De Australische luchtvaartmaatschappij Qantas heeft een Boeing 787 Dreamliner in Rome uit de dienst gehaald nadat passagiers op de vlucht vanuit Perth klaagden over beten van bedwantsen. Het ging om vlucht QF5 van Perth naar Rome op vrijdag 9 oktober, een rechtstreekse vlucht van bijna zeventien uur. De terugvlucht QF6 van Rome naar Perth op zaterdag 10 oktober werd geschrapt, zodat technici het toestel grondig konden schoonmaken.

Wat er aan boord gebeurde

Volgens de Australische krant The Sydney Morning Herald, die het nieuws als eerste bracht, klaagden passagiers tijdens de vlucht dat ze werden gebeten. Op medisch advies kregen ze antihistaminica tegen de jeuk, maar de voorraad aan boord zou zijn opgeraakt. Hoeveel passagiers zijn gebeten, is niet bekendgemaakt. Volgens een bron die The Guardian sprak, werden de insecten gevonden voor in de economyclass.

Een woordvoerder van Qantas bood tegenover meerdere media excuses aan voor het schrappen van de vlucht van zaterdag. Volgens de maatschappij was er een probleem vastgesteld bij een klein aantal stoelen in de economyclass, en konden technici en onderhoudsteams het toestel daarna grondig schoonmaken. Passagiers van de geschrapte terugvlucht kregen onderdak en werden omgeboekt naar andere vluchten die binnen 48 uur na hun oorspronkelijke vertrektijd vertrokken. Qantas zegt dat zijn cabines regelmatig en volgens een zeer hoge standaard worden schoongemaakt, en dat de toestellen uit voorzorg elke 50 dagen worden ontsmet.

De rechtstreekse verbinding tussen Perth en Rome is een seizoensroute. Qantas verlengde die dit jaar van 3 mei tot 23 oktober, met 40 extra vluchten en bijna 10.000 extra stoelen, schrijft The Sydney Morning Herald.

Hoe komen bedwantsen in een vliegtuig?

Bedwantsen kunnen niet vliegen en komen mee met mensen en hun spullen. De Australische parasitoloog Michelle Power van Macquarie University zei tegen The Guardian dat de beestjes waarschijnlijk in iemands bagage of kleding aan boord zijn gekomen en daarna de cabine in zijn gekropen. Bedwantsendeskundige Stephen Doggett zei tegen de Australische omroep ABC dat bedwantsen in vliegtuigen niet bijzonder vaak voorkomen, maar wel voorkomen. Hij vermoedt dat ze al enige tijd in het toestel zaten zonder dat iemand het merkte. Volgens hem zijn de rustruimtes van de bemanning een groter risico, omdat bemanningsleden vaak voor een nacht in een hotel slapen. In het vliegtuig kruipen bedwantsen diep weg in de stoelen en de kieren.

Wegkrijgen is lastig. Australië verplicht luchtvaartmaatschappijen om toestellen die het land binnenvliegen te behandelen tegen insecten die ziektes kunnen overbrengen. Bij een residuele behandeling blijft er een laagje insecticide achter dat het toestel volgens het Australische ministerie van Landbouw ongeveer acht weken beschermt. Die behandeling is volgens Doggett bedoeld om bepaalde exotische muggen buiten Australië te houden; bedwantsen behoren volgens hem tot de insecten die het meest resistent zijn tegen insecticiden. Volgens Doggett zijn er ook maar weinig middelen toegestaan in vliegtuigen, omdat veel chemicaliën het aluminium kunnen aantasten. Een combinatie van stofzuigen, stoom en bepaalde insecticiden kan volgens hem wel werken, maar is duur.

Eerdere gevallen

Het is niet de eerste keer dat bedwantsen in een vliegtuig opduiken. In 2017 bood British Airways excuses aan een gezin aan dat na een nachtvlucht van Vancouver naar Londen onder de beten zat. In juli 2018 meldden passagiers in de businessclass van Air India op de vlucht van Newark naar Mumbai beten van bedwantsen. Air India liet toen aan NBC News weten dat het toestel was ontsmet en dat bekleding, stoelhoezen en vloerbedekking onder handen waren genomen. In 2024 meldden passagiers op een vlucht van Turkish Airlines van Johannesburg naar Istanbul bedwantsen, schrijft The Sydney Morning Herald. Volgens de BBC kwam Turkish Airlines vorig jaar opnieuw in het nieuws, nadat The New York Times meerdere gevallen van bedwantsen in toestellen van de maatschappij had gemeld.

Welke rechten hebben passagiers?

De geschrapte vlucht QF6 vertrok vanuit Rome. De Europese regels voor vliegtuigpassagiers gelden voor elke vlucht die vanuit de EU vertrekt, ook als een maatschappij van buiten de EU die uitvoert. Bij een annulering moet de maatschappij passagiers de keuze geven tussen terugbetaling en een andere vlucht, en zo nodig maaltijden en een hotel regelen. Voor vluchten van meer dan 3500 kilometer kan de schadevergoeding oplopen tot 600 euro, maar niet als de maatschappij kan aantonen dat de annulering het gevolg is van buitengewone omstandigheden die niet te voorkomen waren. Of een plaag van bedwantsen daaronder valt, is ons niet bekend. Voor de heenvlucht vanuit Perth gelden die Europese regels niet, omdat die door een maatschappij van buiten de EU van buiten de EU werd uitgevoerd. Doggett raadt passagiers die denken dat ze in een stoel met bedwantsen zitten aan om in de naden van de stoel te kijken en vooral foto's te maken, omdat die later als bewijs kunnen dienen, zelfs in een rechtszaak tegen de maatschappij.

Hoe herken je bedwantsen en hun beten?

Bedwantsen zijn kleine, platte insecten met zes poten die leven van bloed. Een bedwants is volgens het RIVM ongeveer zes millimeter groot, met een kleur van wit tot roodbruin. Ze houden niet van licht, wel van warmte en uitgeademde lucht, en zijn vooral 's avonds en 's nachts actief. Jonge bedwantsen zijn veel kleiner en lichter van kleur, zegt Doggett. Sporen zijn donkere vlekjes, de uitwerpselen van de bedwantsen, bloedvlekjes op lakens en bijna doorzichtige vervellingshuidjes.

Een beet geeft rode, jeukende bultjes die lijken op muggenbulten of puistjes. Typisch zijn volgens GGD Leefomgeving drie tot vijf bultjes op een rij of dicht bij elkaar, vaak op plekken waar je huid de matras raakt. Niet iedereen reageert: sommige mensen krijgen veel jeuk, anderen merken bijna niets. Bedwantsen dragen geen ziektes over, schrijven het RIVM en GGD Leefomgeving. Een ernstige allergische reactie is volgens de Britse gezondheidsdienst NHS mogelijk, maar zeldzaam.

Wat doe je bij beten?

Volgens de NHS zijn de beten meestal binnen ongeveer een week vanzelf over; het RIVM schrijft dat de bultjes dagenlang kunnen jeuken en na een paar weken verdwijnen, zonder littekens. Volgens de NHS helpt het om er iets koels op te leggen, zoals een schoon, vochtig washandje, de plek schoon te houden en niet te krabben, omdat krabben een infectie kan veroorzaken. Bij veel jeuk kun je de apotheek vragen naar een milde hormoonzalf of een antihistaminicum; voor kinderen onder de tien jaar en zwangere vrouwen raadt de NHS aan eerst een arts te raadplegen over die zalf. Ga naar de huisarts als de bulten na die behandeling nog erg pijnlijk, gezwollen of jeukend zijn, of als de pijn of zwelling rond de beten zich uitbreidt.

Bedwantsen niet mee naar huis nemen

Bedwantsen blijven niet op je lichaam zitten, maar kunnen wel meereizen in koffers en tassen. Zet je bagage op reis daarom niet op of onder een bed, maar op een kofferrek of in de badkamer, adviseert GGD Leefomgeving. Denk je dat je in aanraking bent geweest met bedwantsen, neem je koffer dan niet mee naar binnen. Haal je kleren buiten uit de koffer, doe ze in vuilniszakken en was ze op minimaal 60 graden; droog en strijk ze daarna zo heet mogelijk. Maak de naden van je koffer buiten schoon met heet sop of een stoomapparaat. Spullen die niet gewassen kunnen worden, kun je volgens de GGD minstens een week in een vriezer van kouder dan min 14 graden leggen; de NHS houdt twee tot drie weken aan. Zitten er toch bedwantsen in huis, schakel dan een professionele ongediertebestrijder in; zelf bestrijden lukt volgens de GGD bijna nooit.