Wat betekenen de luchtruimklassen A, C en D?

In 60 seconden▶ 0:45 luisteren

Per luchtruimklasse ligt vast wie er mag vliegen, of je een ATC clearance nodig hebt en welke dienst de verkeersleiding levert. Klasse A is uitsluitend voor IFR, met separatie tussen alle vluchten. In C en D vliegen IFR en VFR, altijd met clearance. In klasse C scheidt ATC VFR van IFR; in klasse D krijgt VFR alleen verkeersinformatie.

De luchtruimklassen A tot en met G bepalen per stuk luchtruim wie er mag vliegen, of een ATC clearance nodig is en welke dienstverlening de verkeersleiding geeft1. In klasse A is alleen IFR toegestaan en worden alle vluchten van elkaar gescheiden; in klasse C en D mogen IFR en VFR allebei, en hebben alle vluchten een ATC clearance nodig1. Het verschil tussen klasse C en D zit in de separatie: in klasse C scheidt ATC VFR-verkeer van IFR-verkeer, in klasse D krijgt een VFR-vlucht alleen verkeersinformatie over ander verkeer1.

Volgens de AIP Nederland kent het SERA-systeem zeven luchtruimklassen, A tot en met G; A tot en met E zijn gecontroleerd luchtruim.
Volgens SERA.6001 is al het luchtruim boven FL195 klasse C.
In klasse A geldt volgens aanhangsel 4 van SERA geen snelheidslimiet.
In klasse C en D is volgens de AIP Nederland voor IFR en VFR radioapparatuur verplicht met continu tweezijdig radiocontact.
Klasse F gebruikt Nederland volgens de AIP niet.
De AIP Nederland wordt elke AIRAC-cyclus bijgewerkt, dus de actuele AIP van LVNL is leidend.

Hieronder per onderdeel wat de bronnen weten, met wie het zegt en uit welk jaar.

Luister · in 60 secondenIn 60 secondenPas · offline

Het korte antwoord beluister je zonder account. Het hele artikel, het tempo en offline luisteren horen bij de Pas.

Klasse A, C en D naast elkaar

	Klasse A	Klasse C	Klasse D
Wie mag er vliegen	Alleen IFR	IFR en VFR	IFR en VFR
ATC clearance	Verplicht voor alle vluchten	Verplicht voor alle vluchten	Verplicht voor alle vluchten
Separatie	Alle vluchten van elkaar	IFR van IFR en VFR; VFR van IFR	Alleen IFR van IFR
Snelheidslimiet	Geen	250 kt IAS voor VFR onder 3050 m (10.000 ft) AMSL	250 kt IAS voor alle vluchten onder 3050 m (10.000 ft) AMSL
Voorbeeld in Nederland	Schiphol TMA 1	CTR Schiphol	CTR Eindhoven

Het antwoord in 8 onderdelen

In het kort

Volgens de AIP Nederland (ENR 1.4) kent het SERA-systeem zeven luchtruimklassen, A tot en met G, die elk vastleggen welke luchtverkeersdiensten een piloot kan verwachten en welke verplichtingen gelden2. De klassen A tot en met E zijn gecontroleerd luchtruim, in klasse F wordt advisory service gegeven en in klasse G flight information service, aldus de AIP Nederland2. Nederland heeft dit Europese systeem overgenomen; de AIP Nederland noemt als enige afwijking een hogere minimale zichtwaarde voor militaire straalvliegtuigen2. Klasse F gebruikt Nederland volgens de AIP niet, en klasse G is al het luchtruim dat niet in een andere klasse valt2. Volgens SERA.6001 is al het luchtruim boven FL195 klasse C1.

2 bronnenAIP Nederland ENR 1.4, ATS airspace classification and description (LVNL, ingang 23-03-2023) · 2023laatste 2025Aangevuld do 20:05

Klasse A

Wie mag er vliegenIn klasse A zijn volgens SERA.6001 alleen IFR-vluchten toegestaan1. In Nederland is VFR in klasse A volgens de AIP alleen mogelijk als uitzondering voor bijzondere operaties op grond van artikel 4 van Verordening 923/20122.

ATC clearanceVoor alle vluchten in klasse A is een ATC clearance verplicht1.

SeparatieAlle vluchten in klasse A krijgen air traffic control service en worden van elkaar gescheiden1.

RadioVoor alle vluchten in klasse A is continue tweezijdige radioverbinding met de verkeersleiding verplicht1.

SnelheidVoor klasse A geldt volgens aanhangsel 4 van SERA geen snelheidslimiet1.

VMC-minima (VFR)SERA noemt VMC-minima voor klasse A alleen ter informatie; dat betekent niet dat VFR-vluchten in klasse A worden toegelaten1.

2 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Klasse C

Wie mag er vliegenIn klasse C zijn IFR- en VFR-vluchten allebei toegestaan1.

ATC clearanceVoor alle vluchten in klasse C is een ATC clearance verplicht1.

SeparatieIn klasse C worden IFR-vluchten gescheiden van andere IFR-vluchten en van VFR-vluchten, en VFR-vluchten van IFR-vluchten1.

VerkeersinformatieVFR-vluchten in klasse C krijgen verkeersinformatie over andere VFR-vluchten en op verzoek traffic avoidance advice1.

RadioVolgens de AIP Nederland is in klasse C voor IFR en VFR radioapparatuur verplicht en moet er continu tweezijdig radiocontact zijn2.

SnelheidIn klasse C geldt voor VFR-vluchten onder 3050 m (10.000 ft) AMSL een snelheidslimiet van 250 kt IAS; de AIP Nederland noemt 250 KIAS onder FL1001.

VMC-minima (VFR)De AIP Nederland noemt als VMC-minima voor VFR in klasse C: onder FL100 5 km zicht, en op en boven FL100 8 km zicht, beide met 1500 m horizontaal en 300 m (1000 ft) verticaal afstand van wolken2.

2 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Klasse D

Wie mag er vliegenIn klasse D zijn IFR- en VFR-vluchten allebei toegestaan1.

ATC clearanceVoor alle vluchten in klasse D is een ATC clearance verplicht1.

SeparatieIn klasse D worden alleen IFR-vluchten van andere IFR-vluchten gescheiden; VFR-vluchten krijgen in klasse D geen separatie1.

VerkeersinformatieIn klasse D krijgen VFR-vluchten verkeersinformatie over alle andere vluchten, en krijgen IFR-vluchten verkeersinformatie over VFR-vluchten; op verzoek is er traffic avoidance advice1.

RadioVolgens de AIP Nederland is in klasse D voor IFR en VFR radioapparatuur verplicht en moet er continu tweezijdig radiocontact zijn2.

SnelheidIn klasse D geldt voor alle vluchten onder 3050 m (10.000 ft) AMSL een snelheidslimiet van 250 kt IAS; de AIP Nederland noemt 250 KIAS onder FL1001.

VMC-minima (VFR)De AIP Nederland noemt voor VFR in klasse D dezelfde VMC-minima als in klasse C: onder FL100 5 km zicht, op en boven FL100 8 km, met 1500 m horizontaal en 300 m (1000 ft) verticaal afstand van wolken2.

2 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Ter vergelijking: klasse B, E en G

Klasse BIn klasse B zijn IFR en VFR toegestaan, krijgen alle vluchten air traffic control service, worden alle vluchten van elkaar gescheiden en is voor alle vluchten een ATC clearance verplicht1.

Klasse EIn klasse E krijgen alleen IFR-vluchten air traffic control service en separatie van andere IFR-vluchten, en hebben alleen IFR-vluchten een ATC clearance nodig1. Alle vluchten in klasse E krijgen verkeersinformatie voor zover dat praktisch mogelijk is, en klasse E mag volgens SERA niet worden gebruikt voor control zones1.

Klasse GIn klasse G zijn IFR en VFR toegestaan, krijgen vluchten op verzoek flight information service en is geen ATC clearance nodig1. De AIP Nederland noemt voor VFR in klasse G op en onder 3000 ft (900 m) AMSL: 5 km zicht, vrij van wolken en met zicht op het aardoppervlak2. Voor alle vluchten in klasse G geldt onder 3050 m (10.000 ft) AMSL een snelheidslimiet van 250 kt IAS1.

TransponderEen transponder is volgens SERA.6005 verplicht in een door de autoriteit aangewezen transponder mandatory zone (TMZ), los van de luchtruimklasse1.

2 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Waar je ze in Nederland tegenkomt

Klasse AKlasse A in Nederland omvat volgens de AIP onder meer Schiphol TMA 1 tot en met 6, Lelystad TMA 1 en delen van de Amsterdam CTA2. Schiphol TMA 1 is volgens de AIP Nederland klasse A van 1500 ft AMSL tot FL095, en Amsterdam CTA East 1 is klasse A van FL065 tot FL1953.

Klasse CBoven FL195 tot FL660 ligt in Nederland de Amsterdam UTA, die volgens de AIP klasse C is3. Klasse C in Nederland omvat volgens de AIP de CTR's van Schiphol, Rotterdam, Eelde en Maastricht, de Eindhoven TMA 1 tot en met 4 en de Amsterdam UTA2. De CTR Schiphol loopt volgens de AIP Nederland van de grond tot 3000 ft AMSL, is klasse C en is alleen toegankelijk voor luchtvaartuigen die tweezijdig radiocontact met Schiphol Tower kunnen onderhouden4. De CTR Rotterdam loopt volgens de AIP Nederland van de grond tot 3000 ft AMSL en is klasse C5. De CTR Groningen Eelde loopt volgens de AIP Nederland van de grond tot 3000 ft AMSL en is klasse C6.

Klasse DKlasse D in Nederland omvat volgens de AIP de Lelystad CTR 1 en 2, Lelystad TMA 2 tot en met 5, Maastricht TMA 1 en de militaire CTR's Deelen, De Kooy, De Peel, Eindhoven, Gilze-Rijen, Leeuwarden, Volkel en Woensdrecht2. De CTR Eindhoven loopt volgens de AIP Nederland van de grond tot 3000 ft AMSL en is klasse D7. De Lelystad CTR is volgens de AIP Nederland klasse D, met CTR 1 van de grond tot 1500 ft AMSL en CTR 2 van de grond tot 2500 ft AMSL8.

Klasse B en ENederland gebruikt volgens de AIP ook klasse B (onder meer Maastricht TMA 2) en klasse E (onder meer de Eelde TMA en Rotterdam TMA 1 tot en met 3)2.

Let opDe klasse-indeling op deze pagina komt uit de AIP Nederland; die wordt elke AIRAC-cyclus bijgewerkt, dus de actuele AIP van LVNL is leidend2.

7 bronnenAIP Nederland ENR 1.4, ATS airspace classification and description (LVNL, ingang 23-03-2023) · 2023laatste 2025Aangevuld do 20:05

Wat het betekent voor een leerling-piloot (PPL)

Omdat in klasse C en D voor alle vluchten een ATC clearance verplicht is, heeft ook een VFR-vlieger met een PPL een clearance nodig voordat hij een CTR van klasse C of D binnenvliegt1. Voor de CTR Schiphol geldt volgens de AIP Nederland bovendien dat alleen luchtvaartuigen met tweezijdig radiocontact met Schiphol Tower er mogen vliegen4. Klasse A, zoals de Schiphol TMA, is voor een VFR-vlieger volgens de AIP Nederland alleen bij uitzondering toegankelijk; de Schiphol TMA 1 begint volgens de AIP op 1500 ft AMSL2. In klasse G is volgens de AIP Nederland geen ATC clearance nodig, ook niet voor VFR2. In klasse D krijgt een VFR-vlieger geen separatie van ander verkeer maar wel verkeersinformatie; uitkijken blijft daar dus de taak van de piloot zelf1.

3 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Airwork Pas

Meer uit elk antwoord.

Luister het hele artikel, ook offline. Bekijk de explainer en toets jezelf met alle vragen uit de oefenbank.

Bekijk de Pas Wat zit erin

Hele artikel luisteren
Offline bewaren
Alle explainers met geluid
Alle quizvragen per artikel

Vanaf €9,99 per week · €69 per jaar

Veelgestelde vragen

Mag je VFR vliegen in klasse A?Nee, in klasse A zijn volgens SERA alleen IFR-vluchten toegestaan; in Nederland kan VFR daar volgens de AIP alleen als uitzondering voor bijzondere operaties1.

Wat is het verschil tussen klasse C en D?In klasse C scheidt ATC VFR-vluchten van IFR-vluchten; in klasse D krijgen VFR-vluchten geen separatie, alleen verkeersinformatie en op verzoek traffic avoidance advice1.

Heb je in een CTR een clearance nodig?Ja, in zowel klasse C als klasse D is voor alle vluchten een ATC clearance verplicht, ook voor VFR1.

Is een CTR klasse C of D?Dat verschilt per CTR: volgens de AIP Nederland zijn de CTR's Schiphol, Rotterdam en Groningen Eelde klasse C, en de CTR's Eindhoven en Lelystad klasse D2.

Geldt de snelheidslimiet van 250 kt overal?In klasse D geldt voor alle vluchten onder 3050 m (10.000 ft) AMSL 250 kt IAS, in klasse C alleen voor VFR-vluchten, en in klasse A geldt geen snelheidslimiet1.

Welke klasse geldt boven FL195?Klasse C: volgens SERA.6001 is al het luchtruim boven FL195 klasse C1.

Welke VMC-minima gelden voor VFR in klasse C en D?De AIP Nederland noemt voor beide klassen: onder FL100 5 km zicht, op en boven FL100 8 km zicht, met 1500 m horizontaal en 300 m (1000 ft) verticaal afstand van wolken.

Welke verkeersinformatie krijg je in klasse D?VFR-vluchten krijgen verkeersinformatie over alle andere vluchten. IFR-vluchten krijgen verkeersinformatie over VFR-vluchten. Op verzoek is er traffic avoidance advice.

Waar ligt klasse A in Nederland?Volgens de AIP onder meer in Schiphol TMA 1 tot en met 6, Lelystad TMA 1 en delen van de Amsterdam CTA. Schiphol TMA 1 is klasse A van 1500 ft AMSL tot FL095.

Welke gebieden in Nederland zijn klasse D?Volgens de AIP de Lelystad CTR 1 en 2, Lelystad TMA 2 tot en met 5, Maastricht TMA 1 en de militaire CTR's Deelen, De Kooy, De Peel, Eindhoven, Gilze-Rijen, Leeuwarden, Volkel en Woensdrecht.

Wanneer heb je een transponder nodig?Volgens SERA.6005 is een transponder verplicht in een door de autoriteit aangewezen transponder mandatory zone (TMZ), los van de luchtruimklasse.

Wat is het verschil tussen klasse B en klasse A?In klasse B zijn IFR en VFR toegestaan; in klasse A alleen IFR. In beide klassen krijgen alle vluchten air traffic control service, worden ze van elkaar gescheiden en is een ATC clearance verplicht.

Wat geldt voor VFR in klasse G?Er is geen ATC clearance nodig en je krijgt op verzoek flight information service. De AIP Nederland noemt op en onder 3000 ft (900 m) AMSL: 5 km zicht, vrij van wolken en met zicht op het aardoppervlak.

2 bronnenEasy Access Rules for Standardised European Rules of the Air (SERA), Verordening (EU) nr. 923/2012, SERA.5001, SERA.6001, SERA.6005 en aanhangsel 4 · 2025laatste 2025Aangevuld do 20:05

Begrippen

ATC clearance: Toestemming van de verkeersleiding; in klasse A, C en D verplicht voor alle vluchten.
Separatie: Het van elkaar scheiden van vluchten door ATC; in klasse A geldt dat voor alle vluchten.
SERA: Europees systeem met zeven luchtruimklassen, A tot en met G, dat Nederland heeft overgenomen.
AIP Nederland: Bron voor de klasse-indeling in Nederland, elke AIRAC-cyclus bijgewerkt.
Traffic avoidance advice: Advies dat VFR-vluchten in klasse C en vluchten in klasse D op verzoek krijgen.
CTR: Luchtruim zoals de CTR Schiphol, van de grond tot 3000 ft AMSL; in Nederland volgens de AIP klasse C of D.
Transponder mandatory zone (TMZ): Door de autoriteit aangewezen zone waarin volgens SERA.6005 een transponder verplicht is, los van de luchtruimklasse.
Klasse G: Al het luchtruim dat niet in een andere klasse valt; geen ATC clearance nodig.

Meer over luchtruimklassen

Kan ik vanmiddag VFR vliegen?Deels beantwoord Kan een zweefvlieger met TMG naar Engeland vliegen zonder transponder?Beantwoord