DEFENSIE VERKOOPT BAKERMAT KLU AAN PROVINCIE UTRECHT

Staatssecretaris Cees van der Knaap, Commissaris van de Koningin Boele Staal en directeur Koet van Domeinen hebben vandaag op de vliegbasis Soesterberg een intentieovereenkomst gesloten over de verkoop van deze bakermat van de Koninklijke Luchtmacht aan de provincie Utrecht. Met de voorgenomen verkoop kan de herinrichting ervan daadwerkelijk van start gaan.

Vanwege bezuinigingen besloot Defensie in 2003 tot het afstoten van diverse terreinen, waaronder de vliegbasis Soesterberg. “Ik sta hier (…) niet uit weelde, en zelfs een beetje met pijn in het hart”, liet Van der Knaap zijn toehoorders al meteen aan het begin van zijn speech weten. Per slot van rekening ontkiemde de Koninklijke Luchtmacht in Soesterberg. En het kost moeite daar afstand van te doen. Maar de bewindsman realiseert zich terdege dat het voor de provincie Utrecht een buitenkansje is. “In een prachtige omgeving komt een groot gebied vrij.”

Defensie houdt nog twee terreinen aan: Camp New Amsterdam en een nog nader te bepalen gebied rond de hangars in het ‘museumkwartier’. Daar krijgt het nationaal defensiemuseum, een fusie van het luchtvaartmuseum en het legermuseum te Delft, een plek.

Met het beëindigen van de activiteiten van de Koninklijke Luchtmacht op de vliegbasis in 2008 komt een einde aan bijna een eeuw militaire luchtvaart in Soesterberg. Het monument op de vliegbasis zal echter blijven bestaan ter herinnering aan alle overleden luchtmachtmilitairen en de geschiedenis van de militaire luchtvaart.

TOESPRAAK

Toespraak t.g.v. de ondertekening van de intentieverklaring verkoop vliegbasis Soesterberg
Spreker: Staatssecretaris C. van der Knaap

Dames en heren,

Welkom op deze prachtige vliegbasis. Dat kan ik nu nog met trots zeggen, want tenslotte zijn wij nog steeds eigenaar! Zoals u weet is de sluiting van vliegbasis Soesterberg het directe gevolg van bezuinigingen: de omvang van de krijgsmacht wordt ingrijpend verkleind. De afgelopen jaren hebben we een deel van het materieel afgestoten, waaronder schepen en vliegtuigen. Maar ook het aantal defensieterreinen wordt flink ingekrompen. Naast deze basis sluiten we ook Marinevliegkamp Valkenburg en vliegbasis Twenthe. Ik sta hier dus niet uit weelde, en zelfs een beetje met pijn in het hart. Soesterberg is tenslotte de bakermat van onze luchtmacht.

Een beetje geschiedenis.

Het begon allemaal met de automobielhandelaren Verwey en Lugard uit Den Haag die in 1910 dit heideveld nabij Soesterberg inrichtten als vliegveld. Het terrein werd vervolgens in maart 1913door de Staat der Nederlanden aangekocht om als basis te gaan dienen voor de nog op te richten ´Luchtvaartafdeeling´, de voorloper van de huidige Koninklijke Luchtmacht. Met het tweedeks vliegtuigje ´De Brik´ begon hier de militaire luchtvaart. De eerste commandant was de landmachtkapitein der Genie Henk Walaardt Sacré, een naam die u waarschijnlijk alleen nog kent van de gelijknamige kazerne. In de Tweede Wereldoorlog werd de vliegbasis geheel verwoest, om uiteindelijk in 1951 weer operationeel te worden. Tot 1994 was ´Soesterberg´ de thuisbasis van de '32nd Fighter Group' van de Amerikaanse luchtmacht. De laatste jaren tot aan sluiting zijn het vooral de transporthelikopters die vanaf deze vliegbasis opereren. Nu, na bijna een eeuw, komt hieraan een eind.

Maar terug naar vandaag. Het afstoten van dit terrein is voor uw regio een buitenkansje: in een prachtige omgeving komt een groot gebied vrij. Dat verdient een zorgvuldig proces van herbestemming. In het kader van het project "Hart van de Heuvelrug" wordt dit als zodanig ook aangepakt. Het voortouw ligt uiteraard bij de provincie, de gemeenten en allerlei regionale organisaties en partijen, maar ook het rijk is hierin betrokken.

Verschillende ministeries participeren in "Hart van de Heuvelrug" en onderschrijven de doelstellingen, waaronder die van natuurontwikkeling en de vorming van "robuuste ecologische zones". Dat betekent voor het ministerie van Defensie dat, zakelijk gezien, de verkoop van Soesterberg geen kaskraker is. Het illustreert dat we nadrukkelijk rekening houden met de wensen van de regio.

Wat er in de toekomst gebeurt met het gebied dat wij verkopen is nu aan de provincie. Maar wat u natuurlijk ook interesseert is wat Defensie gaat doen met de terreinen die we aanhouden, Camp New Amsterdam en het museumkwartier.

Drie defensie-onderdelen - de Defensie Telematica Organisatie, de Defensie Verkeer- en Vervoerorganisatie en de Koninklijke marechaussee - waren de afgelopen jaren medegebruiker van Camp New Amsterdam. Na het vertrek van de Koninklijke luchtmacht zullen zij hier blijven en hun aanwezigheid intensiveren: de bezetting van CNA zal de komende jaren toenemen van zo'n 700 medewerkers nu naar 1350 de komende jaren. Bijkomend feit is dat dit de gevolgen van de sluiting van de basis voor de regionale werkgelegenheid enigszins verzacht.

Ik zei al dat we nadrukkelijk rekening houden met de wensen van de regio: dat geldt zeker voor de planologische inpassing van Camp New Amsterdam in zijn nieuwe omgeving. De westelijke ecologische corridor zou dwars over ons terrein moeten lopen. Dat was voor ons geen probleem, te meer omdat "groenvoorziening" en "natuurontwikkeling" gewoon deel uitmaken van de woordenschat van Defensie.

Niet voor niets besteedt het radioprogramma "Vroege vogels" binnenkort een bijzonder programma aan defensieterreinen. Ik denk eigenlijk dat ze aan één programma niet genoeg zullen hebben. Maar we zijn zelfs nog een stap verder gegaan toen de wens kwam om ook grotere diersoorten, en zelfs de diersoort "fietsers", vrije toegang tot de corridor te verschaffen, niet belemmerd door een hek. We hebben goed moeten nadenken over de consequenties die dat heeft voor de inrichting en het gebruik van Camp New Amsterdam, maar we uiteindelijk waren we bereid tot deze wezenlijke concessie.

Dan het museum. Ook bij het besluit tot de vorming van één Defensiemuseum, waarin onder andere het Militair Luchtvaart Museum wordt opgenomen, hebben de wensen van de regio meegespeeld. Het Militair Luchtvaart Museum op Kamp van Zeist gaat nu plaats maken voor Justitie, wat vervolgens ook weer betekent dat een deel van het terrein kan worden teruggegeven aan de natuur. Voor Defensie, in het bijzonder de Koninklijke luchtmacht, betekent dit besluit tegelijkertijd het behoud van een stukje historische grond (de vlieghei waar het ooit allemaal begon), inclusief het monument: een belangrijke plaats waar de luchtmacht de herinnering aan de militaire luchtvaart en aan de overleden kameraden levend houdt. Elk jaar, op 1 juli, op de verjaardag van de luchtmacht wordt daar bij stil gestaan.

Ook voor het museumkwartier zal gelden dat we over de inpassing nog verder zullen spreken met de andere betrokken partijen. Onze plannenmakerij voor het museum moet nog grotendeels zijn beslag krijgen. Buitententoonstellingen, parkeerplaatsen - er moet nog veel doordacht en berekend worden. Daarom hebben we rond de hangars eerst maar eens een stevige vlek op de kaart voor onszelf gereserveerd. Zodra onze plannen wat verder zijn uitgewerkt, staan we open voor een gesprek met de regio die immers in deze omgeving het accent wil leggen op recreatie en vrije tijd.

Dan nog enkele opmerkingen over de inhoud van de intentie-overeenkomst. Met de afspraak af te rekenen tegen het uitermate lage natuurwaarde-tarief geven wij praktisch inhoud aan onze steun voor de groene doelstelling. Met deze verkoopopbrengst dwingen wij u niet tot wezenlijk extra woningbouw. Normaal gesproken neemt Defensie de bodemsanering volgens de daarvoor geldende regels voor zijn rekening. Opsporing van niet-gesprongen explosieven is feitelijk een taak van gemeenten, die voor de kosten daarvan een beroep kunnen doen op een speciaal fonds bij het rijk. In dit geval hebben wij de verantwoordelijkheid voor bodemsanering en opsporing van explosieven omgedraaid: de koper betaalt de sanering, de verkopende partij is verantwoordelijk voor de opsporing en ruiming van explosieven. Reden voor deze bijzondere constructie is dat op dit moment de kosten van opsporing en ruiming van explosieven nog niet bekend zijn: die hangen sterk af van waar woningbouw en nieuwe toegangswegen en dergelijke worden gepland.

In de tweede plaats is het voor een gemeente allerminst zeker of de gemaakte opsporingskosten ook inderdaad uit dat speciale fonds worden vergoed. Zeker bij een groter gebied als een vliegbasis betekent dat een behoorlijk risico. Daarom hebben wij besloten dat het rijk, in de praktijk Defensie, dat risico neemt.

Tenslotte nog een persoonlijk woord van dank aan de Commissaris van de Koningin, Boele Staal, die zich de afgelopen jaren met charme én met doortastendheid heeft ingezet voor de herbestemming van de vliegbasis. Een Nederlandse bestuurder kan zich nooit geheel aan het poldermodel onttrekken. En bij de herbestemming van zo'n belangrijk terrein ís er nu eenmaal een behoorlijke groep belanghebbenden waar je rekening mee hebt te houden. Een goed bestuurder weet er ook dan wat moois van te maken. Het is goed om vandaag af te sluiten met de conclusie dat dat gelukt is.

Dank u wel voor uw aandacht.