Wat gebeurde er met MH17?

Vlucht MH17 van Malaysia Airlines vertrok op 17 juli 2014 om 12.31 uur Nederlandse tijd (10.31 UTC) van Amsterdam Airport Schiphol naar Kuala Lumpur International Airport1. Vlucht MH17 werd uitgevoerd met een Boeing 777-200 met registratie 9M-MRD en vloog boven het oosten van Oekraïne op een toegestane hoogte van FL330, ongeveer 10,1 kilometer1. Kort voor het einde van vlucht MH17 bevestigde de bemanning om 13.19:56 UTC een koersaanwijzing van de Oekraïense luchtverkeersleiding; daarna werd niets meer van het toestel gehoord1. Om 13.20:03 UTC ontplofte links boven de cockpit van vlucht MH17 een gevechtskop van het type 9N314M, afgevuurd met een Buk-luchtdoelraketsysteem, waarna het toestel in de lucht uiteenbrak1. De brokstukken van vlucht MH17 kwamen neer in een gebied van ongeveer 50 vierkante kilometer rond de dorpen Hrabove, Rozsypne en Petropavlivka in de regio Donetsk1.

Bij de ramp met vlucht MH17 kwamen alle 298 inzittenden om het leven: 283 passagiers en 15 bemanningsleden1. Volgens de Nederlandse regering waren onder de passagiers van vlucht MH17 196 Nederlanders2. De Onderzoeksraad voor Veiligheid telde onder de inzittenden van vlucht MH17 193 passagiers met de Nederlandse nationaliteit1. Bij de ramp met vlucht MH17 vielen volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid geen slachtoffers onder de plaatselijke bevolking1.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde in oktober 2015 dat vlucht MH17 neerstortte door de ontploffing van een 9N314M-gevechtskop op een raket uit de 9M38-serie, afgevuurd met een Buk-luchtdoelraketsysteem1. Volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid kwam de raket die vlucht MH17 trof uit een gebied van ongeveer 320 vierkante kilometer in het oosten van Oekraïne1. Voor vlucht MH17 sloot de Onderzoeksraad voor Veiligheid andere oorzaken uit, zoals metaalmoeheid, een exploderende brandstoftank, explosieven aan boord, brand, blikseminslag en een aanval door een militair vliegtuig1. Na de ramp met MH17 concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat geen van de betrokken partijen het risico van het gewapende conflict in Oost-Oekraïne voor overvliegende burgerluchtvaart goed had onderkend, en dat Oekraïne genoeg reden had om het luchtruim uit voorzorg te sluiten1. Het Joint Investigation Team (JIT) stelde in het strafrechtelijk onderzoek naar MH17 vast dat de Buk-installatie vanuit de Russische Federatie naar een akker bij Pervomajskyi in door separatisten beheerst gebied werd gebracht en na het afvuren weer naar Rusland ging; de eerste resultaten werden op 28 september 2016 gepresenteerd3. Op 24 mei 2018 maakte het JIT bekend dat de Buk-installatie waarmee vlucht MH17 werd neergehaald afkomstig was van de 53e luchtdoelraketbrigade, een eenheid van het Russische leger uit Koersk4. De rechtbank Den Haag veroordeelde op 17 november 2022 drie verdachten in de MH17-strafzaak tot levenslange gevangenisstraf voor het neerhalen van vlucht MH17 en de moord op de 298 inzittenden; een vierde verdachte werd vrijgesproken5. De rechtbank in de MH17-strafzaak achtte bewezen dat vlucht MH17 werd getroffen door een Buk-raket die was afgevuurd vanaf een landbouwperceel bij Pervomajskyi, in gebied dat door separatisten werd beheerst5. Volgens de rechtbank in de MH17-strafzaak nam de zogenoemde Volksrepubliek Donetsk (DPR) vanaf half mei 2014 feitelijk aanwijzingen van de Russische Federatie, waardoor het conflict een internationaal karakter kreeg5. Op 8 februari 2023 meldde het JIT in het MH17-onderzoek sterke aanwijzingen dat de Russische president had besloten de Buk-installatie aan de separatisten te leveren, maar het bewijs was niet concreet genoeg voor nieuwe vervolgingen6.

De ICAO-Raad concludeerde op 12 mei 2025 dat de Russische Federatie verantwoordelijk is voor het neerhalen van vlucht MH17 en daarmee het Verdrag van Chicago schond; Nederland en Australië hadden de zaak in 2022 aangespannen7. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde op 9 juli 2025 dat Rusland verantwoordelijk is voor het neerhalen van vlucht MH17 en de dood van alle inzittenden8. Na het onderzoek naar MH17 deed de Onderzoeksraad voor Veiligheid aanbevelingen op drie niveaus: het beheer van luchtruim boven conflictgebieden, de risicobeoordeling door staten en luchtvaartmaatschappijen, en verantwoording door maatschappijen over routes over conflictgebieden9. Een van de MH17-aanbevelingen aan ICAO was om in standaarden vast te leggen dat staten met een gewapend conflict op hun grondgebied vroegtijdig zo specifiek mogelijke informatie publiceren over de dreiging voor de burgerluchtvaart9. Na MH17 beval de Onderzoeksraad voor Veiligheid ICAO aan om risicobeoordelingen ook dreigingen op kruishoogte boven conflictgebieden te laten omvatten, en luchtvaartmaatschappijen om minstens één keer per jaar publiek verantwoording af te leggen over hun routes9. Voor het risico dat bij MH17 aan het licht kwam, vliegen boven of nabij conflictgebieden, verwijst ICAO naar Doc 10084, de Risk Assessment Manual for Civil Aircraft Operations Over or Near Conflict Zones; lidstaten moeten risico's in hun luchtruim direct melden10. Voor luchtruim boven conflictgebieden zoals Oekraïne, waar MH17 werd neergehaald, publiceert het Europese agentschap EASA Conflict Zone Information Bulletins (CZIB's) wanneer het risico als hoog is beoordeeld11.

Op 17 juli 2014, de dag van de ramp met MH17, mocht de burgerluchtvaart boven het oosten van Oekraïne niet lager vliegen dan FL320; daarboven was het luchtruim open en vloog MH17 volgens het vliegplan op een toegestane hoogte1. Op de dag van de ramp met MH17 staken volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid, tot het luchtruim werd gesloten, 160 burgervliegtuigen het gebied over1. Het onderzoek naar de oorzaak van MH17 werd door Oekraïne overgedragen aan de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid; onder meer Oekraïne, Maleisië, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Australië en de Russische Federatie hadden een vertegenwoordiger in het team1. Het strafrechtelijk onderzoek naar MH17 werd los van het veiligheidsonderzoek uitgevoerd door het Joint Investigation Team onder leiding van het Nederlandse Openbaar Ministerie1. Elf passagiers van vlucht MH17 hadden hun ticket geboekt via KLM, de codeshare-partner van Malaysia Airlines1.